|
|
 |
Hayatı Vauvenargues , 6 ağustos 1715'te , Provence'ın Aix Şehrinde doğdu.Asıl adı Luc de Clapiers'dir.Ailesi , yörenin en eski ve tanınmış ailelerindendi.Babası Vauvenargues Markisi Joseph de Clapiers , Aix'nin ilk konsül üyesiydi.Bir salgın hastalık sırasında , tüm yargıçlar görevini bırakıp , şehirden uzaklaşırken ; o şehirde kalarak cesaretini kanıtlamıştır.Genç Vauvenargues , Aix kolejinde düzensiz bir eğitim almıştır.Eğitimini tamamladıktan sonra , 18 yaşındayken , orduya asteğmen rütbesiyle girmiştir. Önce , 1733 yılında Lombardiya'daki sömürgecilere karşı , Mareşal Villars'ın yanında sefere gitmiş ; 1742'de ise , Parma ve Guastalla savaşlarına katılmıştır.Savaş sonunda , Burgonya'daki birliğine dönmüştür.Aynı yılda , Avusturya Veraset ( Kalıtım ) savaşı sırasında Bohemya seferine katılmıştır.Bu seferde , Mareşal Belle-İsle 'in komutası altında iken ; aşırı soğuklar yüzünden , 16 - 17 aralık 1742'de , Prag'ı terkeden 15.000 insana o da katılmış ve böylelikle , cepheden ayrılmıştır.Bu geri çekilme sırasında , bacakları soğuktan donunca , askerliği bırakmak zorunda kalmıştır. 1743 yılında , sağlığı ve serveti bitmiş bir halde , Paris'e gelmiş ; kendi yapısına uymayan askerlikten sonra , diplomaside şansını aramıştır.Ancak bakana onur verecek davranışlarda bulunmadığı ve iş isteyenlerin bayağılıklarına sahip olmadığı için , bütün kapılar yüzüne kapanmıştır. Daha sonra , çiçek hastalığına yakalanan Vauvenargues , kötürüm kalmış ve hayatı bundan sonra maddi ve manevi acılar içinde geçmiştir.Kadere boyun eğerek , acılarını unutmak için , kendini edebiyata vermiştir.Her türlü yükselme tutkusundan sıyrılarak , hayatın zorluklarını sarsılmaz bir iradeyle göğüslemiş ve iyimserliğini hiçbir zaman kaybetmemiştir.O , tüm dayanılmaz acıları içinde , hayatı kutlayan bir bilge örneği olmuştur. Onu , hayatında ; Voltaire , Mirabeau ve Marmontel'in dışında tanıyan olmamıştır.Edebiyat alanındaki çabalarında Voltaire tarafından desteklenmiş ve onun en iyi öğrencisi olmuştur.Voltaire , onun için , "Kendisi , tüm insanlar içinde en talihsizi ancak , en esenlik içinde olanıdır" demiştir. Vauvenargues , alaycı olmayan bir dinsiz ve ateşli bir deist (yaradancı ) 'tir.Yazar , 9 mart 1747'de , Paris'te ölmüştür.
Eserleri
Vauvenargues'ın bazı eserleri şunlardır :
1) İnsan Zekası Kavramına Giriş 2) Düşünceler ve Özdeyişler 3) Genç Bir İnsana Öğütler 4) İlk Çağ Tarihi 5) Roma Tarihi 6) Çeşitli Konular Hakkında Denemeler Vauvenargues'ın , çeşitli konular üzerine yazdığı yazılardan örnekler - Pyrrhon'culuk hakkında - Doğa ve Gelenek Üzerine - Ruh Üzerine - Kader Üzerine - Soyluluk Üzerine - Tartışma üzerine - İçtenlik üzerine - Bağışlayıcılık Üzerine - Mutluluk Üzerine - İncelik Üzerine - Hoşgörü Üzerine - Acıma Duygusu Üzerine - Gizli Yoksulluk Üzerine - Dünyanın Boşunalığı Üzerine - Olağanüstülük Üzerine - Ahlak ve Fizik Üzerine - Eskiler ve Yeniler Hakkında - Bilimler Üzerine Etüd Hakkında 7) Çeşitli Şairler Hakkında Düşünceler ve Eleştiriler Vauvenargues'ın , çeşitli şairler hakkında yazdığı yazılardan örnekler : - La Fontaine - Boileau - Moliere - Corneille ve Racine - La Rochefoucauld'nun Özdeyişleri Hakkında Düşünce ve Eleştiriler 8) Çeşitli Karakterler Hakkında Denemeler Vauvenargues'ın , çeşitli insanlar ve kişilik özellikleri hakkında yazdığı yazılardan örnekler : - Erasmus ya da Kendini Beğenmişliğin Özü - Horatius ya da Coşku - Seneca ya da Erdemin Hatibi - Titus ya da Çalışma - Dünya Vatandaşı - Sıkıcı İnsan - İnsanın Değişkenliği
9) Övgüler ve Söylevler Vauvenargues'ın , çeşitli insanlar hakkında yazdığı övgüler ve değişik konular hakkında yazdığı söylevlerden örnekler :
- 15. Louis'ye Övgü - Pascal'a Öykünme - Onur Hakkında Söylev - Yüzyılın Töreleri Hakkında Söylev - Farklı Çağların Karakterleri Hakkında Söylev
10) Fragmanlar Vauvenargues'ın , çeşitli konular hakkında yazdığı fragmanlardan örnekler :
- La Bruyere Hakkında - Fenelon Hakkında - Descartes Hakkında - Pascal ve Bossuet Hakkında - Fontenelle Hakkında - Lüks Hakkında - Kötü Yazarlar Hakkında - Şairlerin Bir Yanlışı Hakkında - Şiir ve Retorik Hakkında - Gerçeklik ve Retorik Hakkında
11) Diyaloglar Vauvenargues'ın çeşitli yazarlar ve insanlar arasında geçtiğini varsayarak yazdığı düşsel diyaloglardan örnekler :
- Demosthenes ile İsokrates'in Diyaloğu - Montaigne ve Charron'un Diyaloğu - Pascal ve Fenelon'un Diyaloğu - Racine ve Bossuet'nin Diyaloğu - Sezar ve Brütüs'ün Diyaloğu - Brütüs ve Genç Bir Romalının Diyaloğu - Moliere ve Bir Gencin Diyaloğu - Bir Amerikalı ve Bir Portekizlinin Diyaloğu
12) Mektuplar Vauvenargues'ın çeşitli insanlara yazdığı mektuplardan örnekler :
- Voltaire'e Mektuplar - Mirabeau'ya Mektuplar - Dük de Biron'a Mektuplar
"İnsan Zekası Kavramına Giriş" Üzerine :
Vauvenargues , "İnsan Zekası Kavramına Giriş"adlı eserini , isimsiz olarak ölümünden bir yıl önce , 1746 yılında , " Düşünceler ve özdeyişler" adlı kitabı ile birlikte yayınlamıştır. Eserin ikinci baskısı yazarın ölümünden sonra yayınlanmış ve bu baskıda Voltaire'in görkemli eleştirileri de yer almıştır.Vauvenargues'ın eseri , ilginç bir taslaktan çok , tamamlanmış bir yapıt durumundadır. Eser üç bölümdür : Birinci bölüm , zekanın niteliklerini ; ikinci bölüm tutkuları ve üçüncü bölüm ise , erdemleri ya da ahlaksal ilkeleri inceler.Yazarın bu eserde izlediği amaç ; Pascal'ın "Düşünceler"'indeki amaca tamamen karşıttır.Pascal , insan doğasındaki çelişkileri gösterirken ; Vauvenargues , çelişki olmadığını savunur. Eserin betimlemelerindeki belirsizlikler , anlatımındaki soyutluk , yazarın deneyimsizliğini gösterir.Vauvenargues , bu eserde ; ne kendi anlatımının , ne de düşüncesinin efendisidir.Düşüncelerinin tam aksini söylemeye çalıştığı La Rochefoucauld ile , seve seve esinlendiği La Bruyere arasında , devamlı gidip gelmektedir. Onun kitabı , bir dua kitabı etkisini taşır.Bu eser , bir uçtan bir uca , stoacı bir esinin evrensel bilgeliğine sahiptir.Vauvenargues , aydınlanma çağına yaraşır felsefi ve edebi tartışmaların düzeyini yükseltmeyi , ona katkıda bulunmayı başarmıştır.Onun yapıtının en büyük etkisi , klasik ahlakçılarla sürekli girdiği polemiklerde , asıl anlatımını bulmasıdır.Bu polemiklerdir ki , insan doğasının iyileştirilmesinin ,18. yüzyıldaki anlayışa uygunluğu tartışma konusu yapmıştır.
Sanatı ve Düşünceleri :
Vauvenargues , kendisinden öncekilerin düşünmüş olduğu her şeyi , genel olarak yeniden gözden geçirme misyonunu üstlenmiştir.Filozofça bir tavırla ve bir ahlakçı olmanın bilinciyle , zor ve yüce işlere soyunmuştur.O , diğer düşünürler içinde , yeteneğinden çok karakterini ön plana çıkarmış biridir.Onun ruhunun nitelikleri , zekasının niteliklerinden daha baskındır. Şan ve erdem , Vauvenargues'ın kısa yaşamını etkileyen , başlıca iki soylu tutkudur.Erdem yoluyla , elde etmek istediği şanı yakalama olanağı bulmuştur.Sahip olduğu erdem sayesinde , şan ve zafer tutkusuna erişmiştir.Onun en fazla küçümsediği insanlar ; en az erdeme sahip olanlar ya da tamamiyle zayıflıkları olan insanlardır.Onlar kendi erdemsizliklerini bazı niteliklerle örtseler de ; gerçekte , karaktersiz ve güçlü tutkulardan yoksun insanlardır.Vauvenargues , kendini ; her koşulda erdemli olmayı isteyen kişi olarak tanımlar.Ona göre , insanların özdeyişleri , onların yüreklerini ortaya koyar."Genç Bir İnsana Öğütler" adlı kitabında şöyle der : "Sadece kendiniz için değil , başkaları için de yaşayın.Erdemli olmayı , her şeye tercih edin.Erdem şandan bile değerlidir.Daima büyük amaçlarınız olsun ve tümüne cesaret edebilme gücünüz." Vauvenargues'ın zekası , gelişmiş ve ciddi bir zekadır.Bu zeka , onun düşünü kurduğu büyük olaylar ve eylemlerle doludur.Onu asıl ilgilendiren şey ; insan toplulukları , kısacası , insanın kendisidir.Ele aldığı konular , onu dosdoğru topluma götürür.Ona göre , ahlak , toplumda yaşayan insanların ödevidir.Ve bu , diğer insanlarla kurduğu iletişimde , bizi , onları tanımaya götürür.İnsanları tanıma sanatı ; insan davranışları aracılığıyla , birtakım öncelikleri keşfetmenin sırrını öğretir. Vauvenargues , ansiklopedistler kadar akla bağlı değildir.Ona göre , dünyaya yön veren şey ; sadece akıl değil , tutkulardır da."Ne zaman akla sımsıkı bağlı birini görsem , o kişinin , aslında , akılcı olmadığını düşünürüm." der.Vauvenargues kibarlık budalası olmuş bir çağda saf ve gerçek bir aşkın peşindedir.Adalet ve doğruluk , onun en baskın özelliklerindendir.O , zekasının tüm canlılığıyla , doğruluğu aramayı tercih etmiştir.Ona göre , insanlığın tek bir yasası vardır ; doğruluk ve ona eşlik eden bağışlama güdüsü. Vauvenargues , aristokrat bir tutkuya sahiptir.Ve kendi kariyerinde hiçbir gözü karalığa kapılmaksızın , açık bir şekilde , kendisini ortaya koyma ve kanıtlama olarak , bir eylem görüşü ortaya atar.Kendini tamamen romantik bir felsefeye adar.Plutarkhos ve Seneca hayranı olan yazar , eleştirici olarak ilginç gözlemlerde bulunmuş ; katı kuralların dışına çıkarak ve her türlü köstekleyici bağdan sıyrılarak , doğal yargılara varmayı başarmıştır. Vauvenargues'ın fizyonomisinin bulgulanması gereken yer onun yapıtlarıdır.Yazarın düşüncesi ; Montaigne , Pascal , La Bruyere ve La Rochefoucauld'nun düşünceleri üzerine kuruludur.Ancak Vauvenargues , kendinden önceki bu yazarların , karamsar naturalizmini yadsımaktadır.Montaigne ve Pascal'ın septisizmi ise , ona dayanılmaz görünür. La Rochefoucauld ile olan düşünce ayrılıkları ise , şunlardır : 1) Vauvenargues'da , La Rochefoucauld'da bulunan , insana karşı olan ön yargılar yoktur. 2) Vauvenargues , La Rochefoucauld'nun aksine ; gözlemi değil psikolojik çözümlemeyi ön planda tutar. 3) Yine La Rochefoucauld'nun aksine , Vauvenargues'ın insana duyduğu his , sadece saygı hissidir. 4) Vauvenargues , La Rochefoucauld'da olduğu gibi ; hayatın değersiz yanlarını , sadece , kötülemek için betimlememiştir. 5) Vauvenargues , La Rochefoucauld gibi , kötümserliğe kapılmamış ve her zaman güler yüzlü olmuştur. 6) La Rochefoucauld , düşünümsüz iç güdüleri , büyük bir ustalıkla ortaya koyma becerisine sahiptir.O , doğal itkileri ve ruhun sağlamlığını gözler önüne sermiştir.Vauvenargues ise , bunları çok daha iyi gözlemleyip derinleştirmiştir. Bütün bu üstün özelliklere rağmen , Vauvenargues ; ne , La Rochefoucauld'nun zarif özlüğüne ve dokunaklı inceliğine , ne de La Bruyere'nin anlatımındaki imgeleme sahiptir.Vauvenargues , inanılmaz derinliği ve olağanüstü akıl yürütme gücü dolayısıyla , Pascal'a hayrandır.Pascal gibi düşünüp Bossuet gibi yazmak istediğini söylemiştir.O , daima , Pascal'ın ironik retoriğine öykünmüştür.Vauvenargues , Racine ve Corneille arasına yerleştirildiği zaman , ilginç bir görüntü sergiler.Bilinçli olarak , Racine'e benzediği halde ; yalınlıktan yoksun oluşu , onu , Corneille'e yaklaştırır.Vauvenargues , bilgece düşünme yetisine sahip oluşuyla , çağdaşları üzerinde hayli etkili olmuş ve "Baba" ünvanıyla adlandırılmıştır.Edebiyat tarihinde , ona belli bir yer vermek istenirse ; onun temelde , 17. ve 18. yüzyıllara bağlı biri olduğu söylenebilir.Onda , birbirine karşıt bu iki yüzyıl , bir araya gelmiştir. O , eserlerini ; daha çok , acılarını dindirmek ve yalnızlığının sıkıntılarını gidermek için yazmıştır.Kendi arzuları , özlemleri yönelişleri , nefret ve kinleri , onur ve savaşım düşünceleri doldurur eserlerini.Aydınlık , yalın ve gereksiz süslemelerden uzak bir anlatımı olan Vauvenargues ; diğer taraftan , Rousseau'yu müjdelemiştir.Mutluluğa ve saygınlığa , eylem yoluyla ulaşılacağına olan inancı dolayısıyla da , Stendhal'ın habercisidir.İnsanın ahlaksal yönünün bir psikanalizini yapmakla yetinmeyip , ahlaksal ülkülerin değer ve niteliklerini de yansıtmış olan Vauvenargues ; 18. yüzyılın , gerçek bir klasiğidir.
Kaynakça :
- Histoire de la Langue et de la Litterature Française Petit de Julleville Armand Colin/1898 - Dictionnaire des Oeuvres Litteraires Bordas/1994 - Le Nouveau Dictionnaire des Oeuvres Laffont-Bompiani/1994 - Oeuvres Completes de Vauvenargues Hachette/1968 - Filozoflar Ansiklopedisi Cemil Sena Remzi Kitabevi/1976 - Fransız Edebiyatı Berke Vardar Dönem Yayınları/1972 - 18. Asırda İki Fransız Ahlakçısı Reşat Nuri Darago Tez Çalışması - Ana Britannica Ana Yayıncılık/1986
E-MAİL
|
