|
|
 |
Hayatı : Asıl adı , Mehmet Bosnevi olan yazar;1610 yılında , Zvornik sancağının , Donya Tuzla yakınlarındaki Dobırnya köyünde doğar."Hevayi" , takma adı; "Uskufi" ise , mahlasıdır.Ailesini erken yaşta kaybeder.Öğrenim görmek için , çok gezmek zorunda kalır.İstanbul'a da gelir.Yazar , 1651 yılında , hayata veda eder. Eserleri : Hevayi , Arapça ve Farsça dizeleri de olan , 4 Türkçe ilahi yazar.Şiirlerin adları şöyledir: "Tanrım , Merhametli Olman İçin Sana Yalvarıyorum!" , "Tanrım , Bize Acı Çektirme!" , "Ey Gavurlar , İmana Gelin!" , "Kardeşler , Size Boşnakça Sesleniyorum!" Bu şiirler;kötü davranışlar , aç gözlülük , Türk memurların rüşvet yemesi gibi konuları içerir.Hevayi'nin , bu ilahilerden başka , didaktik şiirleri de vardır. Hevayi'nin en önemli eseri , 1631 yılında yazdığı , "Makbul-i Arif (Bilgenin Beğendiği)" adındaki , ilk Boşnakça-Türkçe sözlüktür.Ancak , daha sonraları , eser başka biri tarafından yeniden yazılır ve adı , "Potur Şahidi (Köylü Şahidi)" olarak değiştirilir.Hevayi , "Makbul-i Arif" 'i hazırlamadan çok önce;Mevlana İbrahim Şahidi adlı bir yazar , Farsça-Türkçe bir sözlük hazırlatmıştı.Eser , "Lugat-i Şahidi" olarak anılmaktaydı.Hevayi de , Bosna köylüsü için "Makbul-i Arif" 'i hazırladığından;eseri daha sonra yeniden yazan kişi , esere , "Köylü Şahidi" adını bu nedenle vermiştir. "Makbul-i Arif" , Alhamiyado (Arap harflerle Boşnakça yazılan edebi eserler) edebiyatının ilk örneğidir ve yazar tarafından , 4.Murat'a adanmıştır.Hevayi , öncelikle esere , 50 beyitten oluşan Türkçe bir giriş yazar.Bu girişte;artık eskisi gibi gezmediğini , dinginleştiğini ve aklına , Boşnakça-Türkçe bir sözlük hazırlama düşüncesi geldiğini anlatır.Hevayi'ye göre , mademki Tanrı , İsa'ya İncil'i Latin dilinde göndermişti;o halde , Boşnak dili de , Latin dilinin bir kolu olduğuna göre , Boşnakça bir sözlük hazırlanabilirdi.Sözlükte , ilk Türkçe dizeyi , ona uyaklı olan Boşnakça 2.dize izler. Evliya Çelebi , Seyahatname'sinde Saraybosna'dan söz ederken;Boşnak ve Hırvat ulusunun dillerinin , Latin diline yakın olduğuna değinir ve "Makbul-i Arif" 'ten 2 örnek verir.Eserden daha sonra söz eden kişi , 1857'de Saraybosna'ya atanan , Rus elçisi Aleksandr Gilferding olmuştur.Gilferding , 1858'de yazdığı bir eserinde , "Makbul-i Arif" 'ten söz eder.1862'de ise , Antun Kaznacic , eserinde bu sözlüğü eleştirir.1868'de , Saraybosna Prusya konsolosu Otto Blau , yazdığı eserinde "Makbul-i Arif" 'i över.Ayrıca , Hevayi'nin dışındaki diğer sözlük yazarlarından da söz eder ve bütün sözlüklerdeki sözcükleri; alfabetik sıraya koyarak , Sırp-Hırvatça ve Almanca karşılıklarını da verir. "Makbul-i Arif" 13 bölümdür.Her bölümün sonunda , Boşnakça ve Türkçe öğütler bulunmaktadır.Bu öğütlerin bazıları şunlardır : - Oku , yaz , çok çalış;uğursuz olma! - Herkesi kendin gibi iyi sanma! - Kim iyilik ederse , karşılığını bulur! - Ey oğul , iyi ol; iyilik güzeldir! - Kötü gözle bakma , iyilik yap!Zulüm yapma , kötülüğü terk et! - İki gözüm;temiz bak , temiz! - Tanrı'nın emirlerine yapış!O sana yol gösterir. - Senin için en iyi korunma , elbiseye sahip olmaktır;yeter ki , sende çuval olsun. - Kaçan kişi yiğit olmaz!Ardına bakan yüreğini atar! - Güzeli sevmek adettendir! Kaynakça : - Makbul-i Arif (Potur Şahidi)'in üç yazması Aliya
Nametak - Seyahatname ve Kroniklerde Yazılı Lamiya
Hacıosmanoviç - Boşnak Edebiyatı Fahri Kaya
E-MAİL
|
