|
|
|
|
Hayatı: Çuvidin, 1795 yılında, Saraybosna’da doğar.Bu, ilk Müslüman Boşnak kadın şairin hayatı hakkında, pek bir şey bilinmemektedir.Onunla ilgili bilgilerin çoğu, sözlü anlatıma dayalıdır.Yazılı kaynaklardaki bilgiler ise, bu sözlü kaynaklarla karşıtlıklar içerir.Çuvidin’in, Saraybosna’da; önceleri aşçılık, sonra da bahçıvanlıkla uğraşan ve soyadı Çuvidin olan bir aileden geldiği varsayılmaktadır.Gençlik yılları Saraybosna’da geçmiştir.Eğitim almadığı için, okuma yazması yoktur.Olasılıkla, şiirlerini başkalarına yazdırmıştır. Çuvidin, çok genç yaşlarda, Muyo Çamcı Bayraktar adlı bir gence aşık olur.Ancak, askere giden Muyo; 1813 yılında, Darendeli Ali Paşa komutasındaki Bosna ordusunun, Lozniça’da yaptığı savaşta ölür.Çuvidin, derin bir üzüntüye gömülür.Bir söylentiye göre; aşkının, derin ve güçlü olması nedeniyle, hayatının sonuna kadar evlenmemiştir.Diğer bir söylentiye göre ise, evlenmiş ve 2 çocuk sahibi olmuştur.1870 yılında, Saraybosna’nın Hrid semtinde, hayata veda eder.
Eserleri: Çuvidin’in eserleriyle ilgili yeterince bilgi olmamasına karşın; onun, “Saraybosnalılar Sırplarla Savaşmaya Gidiyor” adlı şiiri ile diğer aşk şiirleri, Alhamiyad(Arap harfleriyle Boşnakça, yani, Sırp-Hırvatça yazılan eserler) yazınında, aşka özel bir yer verildiğinin ve böylelikle, sadece dinsel ve didaktik konulara yer verilmediğinin bir kanıtıdır.Oysa, Alhamiyad yazınının, didaktik ögeler taşıdığı bilinmektedir. “Saraybosnalılar Sırplarla Savaşmaya Gidiyor” adlı şiir; biçim, ölçü ve içerik bakımından, halk şiirine yatkındır.Çünkü, şair, halk türkülerinin söylenegeldiği bir mahallede doğup büyümüştür.Böylelikle, sözlü şiir geleneğine yakınlaşmıştır.Şiir, 79 dizedir.57’si onluk, 22’si ise, sekizlik dizeler halindedir.Şiirin, günümüze 2 versiyonu ulaşmıştır.İlkini, Kamil Blagayiç 1827-50 yılları arasında derlemiştir ve Mostar’da söylenegelmiştir.İkincisi ise, Halit Kreşevlyakoviç tarafından, 59 dize şeklinde derlenmiştir ve Travnik’te söylenegelmiştir. Şiirin, Darendeli Ali Paşa’nın, Lozniça’da yaptığı savaşı anlatan bölümleri, objektif bir söyleyiş biçimi taşımaktadır.Kahramanların ve tümüyle savaşın başarılı anlatımı, şiiri güzelleştirir.Canlı ve yakıcı dil, anlatılan şeyi belirgin hale getirmektedir.Savaşa giden gençler, ölüme gittiklerinin bilincinde oldukları halde, cesur ve soyludurlar.Yeniçeriler, acı duygularla dolu olsalar bile, iyimserlik içinde ölüme giderler. Darendeli Ali Paşa, Tanrı’ya dua edilmesini ve ondan yardım dilenilmesini ister.Bu, çaresizliğe karşı, doğaüstü bir çağrıdır.Yazgı, karar verici; gerçek ise, egemen olandır.Bu dizeler, savaşa karşı, sessiz bir direnişi dile getirir.Çuvidin’in savaş karşıtı düşüncesi, savaşa giden gençlerin ölüp, kızların evde kalacakları gerekçesiyle açıklanabilir.Buna karşı, şairin çözümü, sürekli mutluluk sağlayacak olan barış önerisidir. Şiirde, Çuvidin’in, Muyo Çamcı Bayraktar’a duyduğu aşkın yansımasını bulamayız.Bunun nedeni, şairin, geleneklerine bağlı ve kapalı bir ailede yetişmiş olmasıdır.Ancak, yine de; onun sevgisi, geleneksel ahlak kurallarını ve kadın utangaçlığını yenebilmiştir. İlk Müslüman kadın şair olan Çuvidin’in varlığı bile, kendi başına bir özellik taşır.Kadınların duvar arkasında ve avlularda yaşadığı bir dönemde, bir kadın şairin varlığı önem kazanmıştır. Basit sözcüklerle, eğitim görmemiş biri tarafından söylenmiş olsa da, Çuvidin’in şiiri, onun; zengin bir düş dünyasıyla, güçlü duygulara sahip, yetenekli bir şair olduğunu kanıtlamaktadır.O; eğitimli, dar bir çevre için yazmamıştır.Çuvidin; şiirden pek anlamayıp da, yine de şiiri sevenler için yazmıştır.Bilerek uyaktan kaçınmış ve uyak, ölçü gibi şiir kurallarını pek uygulamamıştır. Bu şiir, uslamlama gücüne değil, uyum dolu güçlü bir söyleyişe sahiptir.Şiir, sanatsal gücüne göre değil, halktan bir şiir olma özelliğine göre değerlendirilmelidir.Onda, metaforik sanatsal değerler ya da estetik sanatsal söyleyişler aramak yerine, şiiri; masum, duygulu ve heyecan dolu olarak kabul etmek daha doğru olur.
Kaynakça: Ümmühan Çuvidin-18.yüzyılın ilk
Müslüman kadın ozanı Lamiya Hacıosmanoviç E-MAİL
|
