|
|
 |
Totfalusi Kis, 1650’de, Also-Misztotfalu’da, yoksul bir ailenin çocuğu olarak doğar.1662de, doğduğu şehirde; daha sonra, Nagybanya’da eğitim görür.1666’da, eğitimi için Nagyenyed’e gider.1677’de, Tanrıbilim eğitimini bırakarak, Fogaras’a gider ve buradaki okulların başkanlığını üstlenir.1680’de, matbaacılık öğrenmek için Hollanda’ya gider.Janszoon Blaeu’da, Dirk Voskens’den, harf dökümü ve yazı oymacılığını öğrenir.Bunun karşılığı olarak, 200 gulden öder.Eğitim masraflarını karşılayabilmek için de, Amsterdam’da, Daniel Elsevier adlı kişinin desteğiyle, reformcu kilise için Macarca yazılan İncil’in, düzelti işini üstlenir. 1683’te kendi atölyesini kurar.Georgion Krau için, Grusiniç alfabesini hazırlar ve basar.Ayrıca, bu harflerin, Avrupa’nın birçok matbaasında kullanılmasını sağlar.Toskana grandükü papa 2. İnnocent, ondan, Vatikan matbaası için harfler hazırlamasını ister.1685 yılında, Karoli İncili’nin; hem çevirisini, hem basımını yapar.1687’de, yeni İncil’den yararlanarak, bir ilahi kitabı hazırlar. Bir matbaacı olarak, eğitimsel ve kültürel alanda yaptığı işler dolayısıyla, ünü tüm Amsterdam’a yayılır.Bu ün, onu; Apaczai-Csere’nin, Avrupalı bir eşdeğeri durumuna getirir.Nitelikli bir matbaacı olarak; İngiliz, İtalyan ve İsveçli müşterileri için çalışan Totfalusi Kis, yetkin bir zevk ve üstün bir yetenekle, farklı türlerde birçok kitap basar.Bunlardan en önemlisi, ilk Macar alfabesidir. Bir dükkan açması için Floransa’ya davet edilir.Ancak, kabul etmez.Çünkü, Hollanda’da büyük bir servet yapmıştır.1689’da, kitap koleksiyoncuları için; bir İncil’in düzeltisini yaparak, Macarca basımını sağlar.Arkadaşı Ferenc Papai Pariz, Macaristan’da yeteri kadar papaz olduğunu; ancak, matbaacının az olduğunu söyleyerek, onu ülkesine dönmeye çağırır. Bilgisini ve yeteneğini, ülkesinin eğitim ve kültür standartlarını yükseltmek için kullanmak amacıyla, 1690 yılında, Macaristan’a dönmek için yola çıkar. Macaristan’a, Polonya üzerinden giderken, bir olay yüzünden hapse atılır.Elinde, sadece birkaç eşyası ve İncil’i ile hapisten kaçar.Ülkesine döndüğünde, Maria Szekely ile evlenir.1693 yılında, Koloszvar’da bir atölye kurar.Bu atölyede, güzel ve ucuz birçok kitap basar.Transilvanya için hazırladığı bu kitaplar yüzünden, rakiplerinin kıskançlığına neden olduğundan; mesleğinin sırlarını öğrenmek isteyen bu rakiplerin düzenledikleri entrikalar sonucu, kilisenin engeliyle karşılaşır.Rakiplerinin saldırı gerekçesi, İncil üzerinde yaptığı düzenlemelerdir. 1696’da, Albert Szenczi Molnar’ın ilahilerinin yer aldığı bir çeviri kitabını basar.1697’de, “Masal Kitabı”’nı yazar.Yine aynı yıl, “Yazım Düzeltimi”’ni kaleme alır.Bu eserde, bir dil uzmanı olarak, İncil’in dilini ve yazım hatalarını anlatmaktadır.Bu eser yüzünden, kendine yapılan saldırılar artınca; buna yanıt olarak, 1698’de, “Kendi Savunmam” adlı eserini yazar.Rakiplerinin entrikaları karşısında kiliseyi bulan yazar, suçlandığı her şeye, ateşli yanıtlar verir.Kitapta, yanıtların dışında; yazarın, kültür ve yayıncılık üzerine görüşleri de yer alır.Kitap, klasik Macar edebiyatının en ilginç eserlerinden biridir. 13 haziran 1698’de, Nagyenyed konseyi, bu yanıtları yetersiz bulup, yazarın özür dilemesi gerektiğine karar verir.Ancak, yazar bunu kabul etmez.Bunun üzerine, onun en önemli eserleri, yakılarak yok edilir.Bu şekilde onuru kırılan yazar, fazla uzun yaşamaz ve 20 mart 1702’de, Kolozsvar’da hayata veda eder.Ölümünden sonra, Macar kilisesi, onun matbaasını ve hazırlamış olduğu harfleri satın alır.Totfalusi Kis, Macar yazımını modernleştirerek, bir reforma imza atmıştır.Hayatı boyunca ürettikleri, Macar kültürünü geliştirmeye ve yaygınlaştırmaya yönelik, geniş bir programı temsil etmektedir.
Kaynakça: - A History of Hungarian Literature Tibor Klaniczay/1983 - Hungarian Authors Albert Tezla - Die Schwarze und die Weisse Kunst auf der Briefmarke
|
