|
|
 |
Hayatı Sidney , 30 kasım 1554 yılında , İngiltere'nin Kent şehrinin Penhurst kasabasında , aristokrat bir ailenin çocuğu olarak doğdu.Babası , sir Henry Sidney ; annesi ise , Northumberland dükünün kızı Mary Dudley idi.Sidney , Kraliçe Elizabeth'in gözdesi olan Earl of Leicester'in de yeğeniydiAilenin en büyük oğlu olan Sidney , aynı zamanda , İspanya Kralı II. Felipe'nin de vaftiz oğluydu. I. Elizabeth tahta çıkınca , babası ; önce Galler'de mahkeme başkanı , daha sonra ise , 3 kez İrlanda Kral vekili olarak görev aldı.Sidney , 10 yaşında Shrewsbury okuluna , 1568 yılında ise , Oxford'daki Christ Church'e gitti.Burada 3 yıl kaldıktan sonra , mayıs 1572 ile haziran 1575 yılları arasında Avrupa'yı dolaştı.Fransa'dayken 24 Ağustos 1572'deki , Protestanların toplu kıyıma uğradıkları Barthelemy katliamına tanık oldu.Sidney , Avrupa'daki gezileri sırasında ; Latince , İtalyanca ve Fransızcayı öğrendi.Avrupadan dönüşte , Kraliçe Elizabeth onun için , "Tacımdaki mücevherlerden biri" demiştir. 1576 yılında , bir törende , Kraliçenin kadehini taşıyan babasının yerini alarak , ilk kez saraya girdi ve Kraliçenin sempatisini bir kez daha kazandı.22 yaşındayken Avrupa'nın en olgun devlet adamı olarak anılıyordu.Şubat 1577'de , Alman prenslerin , Avrupa'da kurululacak bir Protestan birliğine nasıl baktıklarını öğrenmek amacıyla Almanya'ya gönderildi.1581 yılında , Kent şehrinin temsilcisi olarak parlementoda görev aldı.1583 yılında , şövalyelik ünvanı aldı.Bu arada , yabancı devlet adamlarıyla yazıştı.Ayrıca ; Alman prens Kasimir , Portekiz'li Dom Antonio ve İskoç lordlarıyla görüşmeler yaptı. Sidney , Amerika kıtasının keşfine ilgi gösteriyordu.Denizci , sir Martin Frobisher'in gezilerine destek sağladı.İngiliz kaşif Richard Hakluyt , yazdığı keşif öyküleri kitabını ona adadı.Kraliçenin kendisine önemli bir görev vermeyeceğini anlayınca tüm çabasını edebiyata yöneltti.1578'de "Mayıs Kraliçesi" 'ni , 1580'de "Arcadia" 'yı yazdı.Halası olan Huntington kontesi , vasiliğini üstlendiği Penelope Devereux'yü 1581 yılının başlarında saraya getirdi ve aynı yıl lord Rich'le evlendirdi.Ancak Sidney , Penelope'a aşıktı.Onun için , 1582'de "Astrophel ve Stella" 'yı yazdı.Aynı yıl şiirin savunmasını da yazdı.1584 yılında , "Arcadia" 'yı yeniden yazmaya girişti.Daha sonra ise , Eski Ahit'in "Mezmurlar Kitabı" üzerine bir yorum yazdı. Sidney , Temmuz 1585'te Warwick kontu olan amcasıyla birlikte , Kraliyet Ordusu Gereçler Kurumu'nun başına getirildi.Sidney , daha sonra , İspanya egemenliğine karşı başlayan ayaklanmaya , destek vermek için , I. Elizabeth'in Hollanda'ya yolladığı birliklere katıldı.Orada Leicester kontu'nun komutasında çarpıştı.Ardından Flushine kentinin yöneticisi ve bir süvari bölüğünün komutanı oldu Eylül 1586'da İspanyolların Zutphen kentine malzeme göndermesini engellemek amacıyla düzenlenen bir harekata gönüllü olarak katıldı.Düşman hatlarına karşı 3 kez saldırıya geçti 22 eylül 1586'da bacağından bir yara aldı.Bir söylentiye göre ; yaralandığı zaman , yanında can çekişen bir erin "su , su" diye inlediğini görmüş ve matarasındaki son suyu , o ere vermiştir.Daha sonra atını sürerek , savaş alanından çıkmayı başaran Sidney , tedavi için Arnhem'e getirilmiş ancak , 17 kasım 1586'da yarası mikrop kaptığı için ölmüştür. Eserleri 1) Mayıs Kraliçesi 1558 Sidney'in Kraliçe I. Elizabeth için yazdığı , kısa bir pastoral oyun. 2) Arcadia 1580 Bu eser , karmaşık bir olay örgüsü içeren 180.000 sözcükten oluşmaktadır. Sidney , içinde şiirler de bulunan "Arcadia" 'yı ; başka bir soylu gençle tartışarak Kraliçeyi kızdırdığı ve saraydan bir süre uzaklaşmak zorunda kaldığı sırada yazmaya başlamıştır.Sidney , 1580 yılında , eserini yazmaya başladığında , hem kız kontes Pembroke'un hoş zaman geçirmesini , hem de ahlaki öğütler vermeyi amaçlamıştır. Eserde ; Arcadia Kralının iki kızına aşık olan iki prensin , saraya giysi değiştirerek girmeleri ve bunlardan birine kız zannederek Kralın , diğerine de erkek olduğunu anlayarak , Kraliçenin aşık olması ve sonunda gerçeğin açığa çıkmasıyla , iki prensin , prenslerine kavuşmaları anlatılır. Sidney , bu eserini beğenmez ve ölümünden sonra yok edilmesini istermiş.Eserini ; yüzeysel bir biçimde ele alınmış olan , yüzeysel bir eser olarak nitelendirmiştir.Sidney , 1584 yılında , eseri tekrar düzenleyerek yazmaya başladı.Eserin , tek yönde gelişen kurgusunu tümüyle değiştirecek , iç içe geçmiş olaylar zincirine dönüştürdü."Arcadia" 'nın gözden geçirilmiş metni , tamamlanmamış biçimiyle , 1590 yılında , kız kardeşi kontes Pembroke tarafından yayınlanmış ; bu yüzden , "Kontes Pembroke'un Arcadia'sı " olarak anılmıştır.1593 yılında ise , ilk bölümden alınan bölümlerle , tamamlanarak yayınlanmıştır.Tamamlanmamış olmasına rağmen , bu eser , 16. yüzyılın en önemli düzyazılarından biridir. 3) Astrophel ve Stella 1582 Sidney'in , Penelope Devereux'ye olan aşkını anlattığı eseri.Astrophel ,"Yıldız seven" ; Stella ise , "Yıldız" anlamına gelmektedir. Sidney , Penelope'a , gençliğinde Stella adını takmıştı.Ancak onu çocukluğundan beri tanıdığı halde , ona tutkun olduğunun farkında değildir.Babası Penelope'u , Sidney'e vermek ister.Ancak Penelope , 18 yaşındayken , zorla lord Rich'le evlendirilince ; Sidney , büyük üzüntüye kapılır ve onu sevdiğini anlar. Astrophel ve Stella , 108 soneden oluşur.İnce zekanın ürünü olan bu tutkulu soneler , Elizabeth dönemi şiirinde bir dönüm noktasıdır.Bu şiirlerin , diğer aşk şiirleri gibi , yapay izlenim yerine , içtenlikle yazılmış izlenimini vermeleri ; Shakepeare'in sonelerinden sonra , çağın en güzel aşk şiirleri olmalarını sağlamıştır. 4) Şiirin Savunması 1582 Sidney'in , en önemli düzyazısı.Eser ; dar kafalı bir Püriten yazar olan Stephen Gosson'un , 1579 tarihli , "Aldatma Okulu" adlı eserini , Sidney'e adaması üzerine yazılmıştır.Gosson , bu eserinde ; şairleri , tiyatrocuları ve müzisyenleri kıyasıya eleştirmiş ve onları toplumun en zararlı insanları saymıştır.Ona göre ; şairler , "Yalancıların babası" 'dırlar ve şiir , bir ülkenin bütün gücünü yok eder.Sidney , bu sataşma üzerine bu savunmayı kaleme almıştır. Sidney'in yazısının yapısı ve konuşma tonu , üstünkörü savları yıkmak istemediğini gösteriyor.Gosson'un yanlışları , onu daha çok düşünmeye itmiş , şiirin kökeni ile varlığını soruşturmuş ve İngiliz şiirinin evrensel edebiyattaki geleneksel yerini araştırmıştır.Eski edebi örnekler , ona , ölçüt hizmeti sunmuştur.Eser , gerçekten polemikçi bir karakter taşımasına rağmen ; toplumda , şairin görevlerine yapılan yüceltimlerin izlerini taşır. Sidney'in eseri , kendi çağındaki İngiliz şiirinin durumu üstüne eleştirel bir tartışma konusu olarak değerlendirilebilir.Bu tartışma , belgesel bir nitelik taşımaktadır.Eser ; şiirsel nitelikleri yanında , kendi tezini de geliştirmektedir.Bu deneme , klasik kuralları izleyen , İtalyan incelemecilerinin düşüncelerini paylaşmaktadır.Aristo'yu iyi bilen Sidney ; bu yazısı ile , o zamana kadar pek tanınmayan düşünürü , İngiltere'ye tanıtır.Sidney klasik bir savunmayla , eserini özenle tasarlamıştır.Yazılarında , uygar ancak düzenlemesi katı olan bir yapı vardır.Özellikle tekrarlardan kaçınır.Tartıştığı konu , şiirin üstün öğretme gücünden öte ; verdiği esinle , onun ilgilenmek. zorunda olduğu ve kaynağını Eflatun'dan olan bir doktrindir.İşte bu güç , şairlerin ; topluma ve ahlaka olan sunumlarıyla , filozoflardan ve tarihçilerden üstün olmalarını sağlar. Sidney , şiirin sahip olduğu gücü betimlerken , "Evren , bronzdan yapıldıysa eğer ; şiirler de , doğadan altın yapabilirler" der.Sidney için şiir , her türlü bilimin kaynağıdır.Şairler ; yasaları yapanlardan da , filozoflardan da , tarihçilerden de üstündür.Her ülkede uygarlık , onunla başlar.Şairler , geleceği gören kahinlerdir.Onlar bize , bir yandan haz verirken , diğer yandan da eğitirler.Şairler sayesinde daha erdemli oluruz.Sidney'e göre ; filozoflar , ancak bilgili olanlar tarafından anlaşılacak biçimde , bilgiler öğretirler.Oysa , şairleri herkes anlar.Sidney , eserinde Chaucer'dan başlayarak , belli başlı şairleri ve onun yazarlarını incelemiş ; şiiri iyi değerlendirirken , tiyatro için yanılgıya düşmüştür.Ölümünden on yıl sonra , İngiliz tiyatrosunun en parlak döneminin başlayacağının farkında değildi. Sidney , komedyanın , günlük kusurları taklit ettiğini ve onlarla alay ederek , kişiyi bu kusurlara karşı uyardığını ; trajedinin ise , aynı uyarıyı üstü kabuk bağlamış yarayı deşerek yaptığını ileri sürer. Sidney , eski Yunan ve Roma tiyatrosunun klasik kurallarına bağlıydı.Yani komedi ile trajedinin birbirinden kesinlikle ayrılmasını ve 3 birlik kuralına uyulmasını savunuyordu. Oysa , Elizabeth çağı tiyatrosu , komedi ve trajediyi birleştirmişti.Sidney , kendi çağının tiyatrosunun ; klasik kurallara uymadığı halde , ilerde , özgün ve büyük bir tiyatro olabileceğini sezemedi. Sanatı Sidney , Rönesans eleştirel düşüncesinin , İngiltere de tanınmasını sağlamıştır.Şiirlerini zevk için ve sarayı memnun etmek için yazıyordu. Sidney , bilim ve sanata büyük ilgi duyuyordu.Ressam Nicholas Hilliard ile güzel sanatlar ; bilim adamı John Dee ile de kimya üzerine tartışmalar yapar , bilginleri ve edebiyatçıları korurdu.İngiliz ya da Avrupalı yazarlara ait 40'ı aşkın eser , Sidney'e adanmıştı.Edmund Spenser , Thomas Watson , Abraham Fraunce ve Thomas Lodge , Sidney'in koruması altına giren edebiyatçılardan bazılarıdır. Sidney , çağının en sevilen , en beğenilen insanlarından biriydi.Bir yandan yiğit bir asker , diğer yandan bilgiç bir yazar ve şair oluşu sayesinde ; ortaçağın Şövalyelik kavramıyla , Rönesans'ın ideal saray adamı kavramını , kendi kişiliğinde birleştiren kusursuz bir centilmendi. Kaynakça : * Ana Britannica Ana Yayıncılık 1986 * Büyük Larousse Gelişim Yayınları 1986 * Türk Ansiklopedisi Milli Eğitim Yayınları 1946 * Le Nouveau Dictionnarie Des Oeuvres (Cilt 2) Laffont-Bompiani 1994 * Kindler Neues Lexikon (Cilt 15) 1991 * İngiliz Edebiyatı Tarihi / Mina Urgan (Cilt 1) Altın Kitaplar Yayınevi 1986 * Dünya Tiyatrosu Tarihi / Özdemir Nutku (Cilt 1) Remzi Kitabevi 1985 * Dünden Bugüne Tiyatro Düşüncesi / Sevda Şener Anadolu Üniversitesi Yayınları 1991 E-MAİL
|
