|
|
 |
Hayatı: Asıl adı Süleyman olan Mezaki, 1610’lu yıllarda, Saraybosna’nın Çayniçe kasabasında doğar.Ailesi hakkında elimizde bilgi olmayan Mezaki’nin, Mısır valisi Eyüp Paşa’nın akrabası olduğu bilinmektedir.İlk öğrenimini Çayniçe’de tamamlar.Daha sonra, akrabası Eyüp Paşa’nın yardımıyla, İstanbul’a gelir ve enderun’a girer.Sarayda, çeşitli ilimler ve edebiyat öğrenimi görür.Öğrenimini tamamladıktan sonra sipahi olur.Ayrıca, Mısır valisi Eyüp ve Hamza Paşalar gibi, pek çok paşanın yanında katip olarak çalışır. Mezaki, bir süre, vezir-i azam Köprülü Mehmet Paşa’nın emrinde, tezkereci (resmi evrak sorumlusu) olarak görev alır.Paşanın,1661’deki ölümünden sonra, onun oğlu Fazıl Ahmet Paşa’nın katibi olur.Ayrıca, bu paşanın saray katibi olarak da tanınır.Fazıl Ahmet Paşa’yla birlikte, Avusturya ve Girit’e gider ve Kandiye kalesinin fethine katılır.Mezaki, bu savaş hakkında, 4 kaside ve 1 tarih yazmıştır.Fazıl Ahmet Paşanın, 1676’daki ölümünden sonra; divan öğretmenlikleri, mukabele-i süvari başkanlığı yapmış, kimya ve hattatlıkla da uğraşmıştır.Evli olan Mezaki’nin, Mustafa adında bir oğlu vardır.Devrin, kargaşa içindeki siyasetinden uzak kalabilen Mezaki, 1676 yılının Ramazan ayında vefat eder.Cenazesi, Galata Mevlevihanesi’ne gömülmüştür. Mezaki’nin çevresi, genellikle, Mevlevi şeyhleri ve dervişleri ile çeşitli şairlerden oluşmaktadır.Mevlevi şeyhlerinden, Arzi ile müneccimbaşı Ahmet Dede’nin söyleşilerinde bulunmuştur.Şairlerden ise; Derviş Meyyal, Fehim-i Kadim, Sükkeri, Cevri, Vecdi, Neşati ve Güfti onun en yakın arkadaşlarıdır. Şairin kullandığı Mezaki mahlası, “zevk sahibi” anlamını taşır.Bu mahlası almasının nedeni, Çayniçe halkının zevk düşkünlüğü olabilir.Çünkü, Evliya Çelebi Çayniçe’yi tanıtırken, halkın bu özelliğinden söz etmiştir.Gerçekten de, Mezaki, rind-meşreb(boşvermişlik) şairidir.Etkisinde fazlaca kaldığı Baki gibi, hayatın zevklerine düşkün bir kimsedir.
Eserleri: Mezaki’nin tek eseri, “Divan”’ıdır.Şairin bu eserinde; 441 gazel, ilki na’t olan 29 kaside, 12 müfred, 9 tarih, 1 rubai, 1 kıta ve 1 müseddes vardır. Kendisini, İranlı şairler düzeyinde gören Mezaki’nin “Divan’ında; şairin, en çok yeğlediği şiir türü olan gazel bulunur.”Divan”’da, her harfle başlayan gazel vardır.Bunlar arasında, Nesimi’yi anımsatan, mutavvel gazeller de vardır.Ayrıca, “Divan”’da, müzeyyel gazeller de bulunur.Bunların sayısı 16’dır.Bu gazeller; 4.Murat, Köprülüzade Fazıl Ahmet Paşa gibi devlet büyüklerine adanmıştır ve birer küçük kasideyi andırır.Mezaki, bu gazellerde, şair Baki’ye öykünür.Dünya işlerine boşvermişlikte, gazellerdeki doğa unsurlarında ve şiir tekniklerinde, Baki etkisi belirgindir.Mezaki, Baki ile Nedim arasında bir köprü gibidir. Mezaki’nin “Divan”’ındaki kasideler de, gazellerinde olduğu gibi; 4.Murat ,4.Mehmet ve Köprülüzade Fazıl Ahmet Paşa gibi dönemin padişah ve vezirlerine sunulmuştur.Bu kasidelerde; kahramanlık, adalet ,dürüstlük ve eli açıklık gibi konular işlenir.Ayrıca, tarihi olaylara ve özellikle savaşın betimlenmesine de rastlanır.Mezaki, sözü edilen bu büyükleri överken, karakterlerine uygun tanımlar seçmiştir.Bu övgülerin bir bölümü ölçülü iken, bir bölümünde Nef’i etkisi görülür.Bazı kasidelerinde ise, aynı Nef’i’de olduğu gibi, şair kendini över.Yani, Nef’i gibi, Mezaki’de de ana unsur; övme ve övünmedir.Kısacası, Mezaki ,kaside alanında başarılıdır.Ancak, Nef’i ve Örfi düzeyinde kasideleri olsa da, onları aşamamıştır.Mezaki’ye, Nef’i’nin izleyicisi demek daha doğru olur.
Sanatı: Mezaki, şiirlerini, Divan Şiirinin alışılmış kavram ve benzetme unsurlarıyla; ancak, söyleyiş kolaylığı içinde yazar.Şairin şiirleri yalındır.Bu yalınlık, sadece üslup olarak değil; içerik ve anlam yönündendir.Şair, şiirlerini, anlam ve eğretilemelere boğmaz.Onun şiirlerinde; aşk, doğaya özlem, bir büyüğü ya da sevgiliyi övme ve yöre betimlemeleri vardır.Mevlevilik etkisi görülse de; aşk anlayışı bakımından, insani aşkı anlatır.Ona göre, aşkın kuralı; ağlamak, inlemek ve acı çekmek ise, bu kurala uymak gerekir.Mezaki, aşk duygusunu, lirik bir anlatımla işler.Ancak, onun lirizmi; iç dünyadan çok, dış dünya ile ilgilidir. Mezaki, şair arkadaşları; Cevri ,Neşati ve Vecdi gibi, sözcüklerin anlaşılır olması için özen göstermiştir.Osmanlı Türkçesinin, o dönemdeki yalın diliyle yazmıştır.Anlatımında, deyim ve atasözlerine fazlaca yer vermiştir.Türkçeye egemen olan Mezaki’nin üslubu; yalın, akıcı ve uyumludur.Mezaki’nin etkilendiği şairlerin başında, gazel alanında Baki; kaside alanında ise, Nef’i vardır.Nef’i de, sadece izleyici iken; Baki’de, hem izleyici, hem de geliştirmecidir.
Kaynakça: -Mezaki; hayatı, edebi kişiliği
ve Divan’ın tenkitli metni Ahmet Mermer
-Bosnalı bir büyük Divan şairi:Mezaki
Ahmet Mermer
E-MAİL
|
