|
|
|
|
Lichtenberg , 1 temmuz 1742'de , küçük bir ülke olan Hessen - Darmstadt'ın başkenti , Darmstadt'ın yakınlarındaki Ober - Ramstadt'ta doğmuştur.Ailenin 17. çocuğu olan Lichtenberg'in babası bir köy papazıdır.Çocukların on üçü bebek yaşlarında ölmüştür.Lichtenberg de , çocukken geçirdiği bir kaza sonucu kambur kalmıştır. Baba Lichtenberg şehir vaizliğine atanınca , aile ; 1745 yılında , Darmstadt'a taşınır.Bu görevden sonra , baba Lichtenberg , ülkenin en yüksek din görevine atanır.Edebiyat , müzik , matematik , fizik , astronomiye meraklı olan baba Lichtenberg , 1752'de ölür.Lichtenberg aynı yıl liseye başlar.Derslerinde başarılı olur.Edebiyata ve matematiğe olan işgisini geliştirir ve arkadaşlarına matematik konulu konferanslar verir. Liseden sonra , anne Lichtenberg , burs için devlete başvurur.Burs başvurusu kabul edilir ve Lichtenberg , 1763'te , Hannover Prensliğindeki Göttingen üniversitesinde eğitime başlar.Üniversitedeki ilk yılında , kendisinin ; müsvedde , çöp , karalama ya da düşünce defteri diye tanımladığı not defterini tutmaya başlar.Yazar , tuttuğu bu notlara ; su birikintisi , pislik , dağınıklık gibi yakıştırmalarda bulunmuş ve bu notlar'ın " Beş paralık doğrular" olduğunu savlamıştır.Bu defterler ; bilimsel ve bireysel nitelikli notlar , şiirler , fıkralar , okunacak kitap listeleri , çeşitli yazarlardan alıntılar , matematik hesapları , çizimler ve çeşitli karalamalar içeriyordu. Lichtenberg'in üniversitedeki ilk öğretmenleri , Kastner ve Meister'dir.1766'da , Göttingen'de bir yayınevi ve kitabevi açan Johann Christian Dietrich'le dostluk kurar ve ona yayınevi çalışmalarında yardımcı olur. Lichtenberg , 1767'de üniversiteyi bitirir.1770'in ortalarında , iki İngiliz öğrenciyle birlikte İngiltere'ye gider ve burada bir ay kalır.Gezi dönüşünde , üniversitede yardımcı profesörlüğe getirilir.Bu arada ; Hannover , Osnabrück ve Stade şehirlerinin ölçümlerini yapmakla görevlendirilmiştir.Osnabrück'te yazar Justus Möser'le tanışmış ve onun evinde ;felsefe , doğa bilim konulu toplantılara katılmıştır.Lichtenberg 1774'te , Göttingen Bilimler Topluluğu üyesi olmuştur.Aynı yıl , İngiltere'ye ikinci bir gezi yapmış ve burada kurduğu birçok dostluğu "İngiltere'den Mektuplar" adlı eserinde anlatmıştır.Bu eserdeki alaylı yergiler , çok görkemlidir. Lichtenberg , 1775'te Göttingen'e dönmüş ve önceleri matematik ; sonraları ise , doğa bilimleri ve astronomi profesörü olarak çalışmıştır.Üniversitenin asli profesörüdür artık.İngiltereden getirttiği ders araçlarıyla , bilimsel araştırmalar yapmıştır.Çeşitli uçurtmalarla , havadaki elektriği ölçmüş ve kendi adını taşıyan bir elektrik biçimi (figürü) bulmuştur.Üniversitenin ilk fizik kürsüsünün kurucusu olan Lichtenberg , ayrıca , paratoner tekniğini geliştirmiş ve hidrojenin havadan hafif olduğunu keşfetmiştir. 1777'de , "Göttingen Cep Takvimi" adlı , kadınlara yönelik bir dergi çıkarmaya başlamıştır.Derginin editörlüğünü üstlenmesi dışında , 22 yıl boyunca , bu dergiye 230 makale de yazmıştır.Bu makaleler arasında ; yergiler , kitap tanıtımları , batıl inanışlar , moda , düğün hazırlıkları gibi konuların yanı sıra , ressam Hogarth'ın gravürleriyle ilgili açıklamalar da vardır. Zamanın ünlü fizyonomisti Lavarter'in ; insan kişiliğinin , yüze bakılarak okunabileceği savı "Fırtına ve Coşku (Sturm und Drang)" akımının da ilgisini çekmişti.Lichtenberg , bu sav üzerine , derginin 1778 yılındaki sayılarından birinde , "Fizyonomlara Karşı , Fizyonomi Üzerine" adlı bir yazı yazar.Bu yazı çok ses getirir. Lichtenberg'in , o dönem için yeni sayılabilecek ruhbilim araştırmaları da vardı.Ona göre ; beden , ruh ile dünya arasında yer almakta ve her ikisinden etkilenerek , onların izini taşımaktaydı.Psikoloji alanındaki notları , çağdaşı Georg Forster'ın iç gözlemleri kadar , ayrıntılı ve kapsamlı değilse de ; bilinç altının işlevi , rüyaların önemi , eğitimin rolü gibi konularda , çağının çok üstündeydi.Yazar , çağdaşı olan Voss'un , güzel yazı yazma işi (Ortografi) konusunda yaptığı buluşlar hakkında , bazı yergiler de yazmıştır. Lichtenberg , 1777'de , Maria Dorothea Stechard adında , 13 yaşındaki bir kızla tanışır.Lichtenberg'den okuma yazma öğrenip , ev işlerine bakan bu kız ; 3 yıl sonra , onun evine taşınır ve birlikte yaşamaya başlarlar. Lichtenberg , 1780'de , Georg Forster ile birlikte "Göttingen'in Bilim ve Edebiyat Dergisi" adlı bir dergi yayınlamaya başlarlar.Dergi ; bilimsel , ancak herkesçe anlaşılan bir dergi olmasına karşılık başarılı olamaz ve kısa sürede kapanır. 1782'de , Lichtenberg'in papaz takdissiz karısı , genç yaşta ölür.Yazar oldukça sarsılır.1784'te , yine toplumun alt kesiminden gelen , Margarethe Kellner'i yardımcı olarak evine alır.Bu olay , Göttingen'de skandal olarak değerlendirilir.1786'da , Georg Cristoph doğar.1788'de , saray danışmanlığına atanır.1789'da , kızı Luise doğar.Aynı yıl , Lichtenberg , ağır bir hastalık geçirir.Çocuklarının ve karısının geleceğini sağlamlaştırmak için ; karısıyla , kilise nikahıyla evlenmeyi kabul eder.1781'de oğlu Christian Wilhelm doğar.1793'te , Londra'daki "Royal Society" 'ye üye seçilir. 1794'te , Hogarth'ın gravürleri üzerine yazdığı eski yazılarını derlemeye başlar."Hogarth'ın Gravürlerinin Ayrıntılı Açıklaması" adını alan eser , 1799'da tamamlanır.Bu eser Hogarth'ın yapıtlarının en etkileyici yorumlarından biridir.Lichtenberg ayrıca , "Alman romanı üzerine" adlı bir eser yazar.Bu eser , Lavater ve onun konuşma biçimine yönelik eleştiri getiren bir eserdir.1795'te , kızı Auguste Friederike doğar.Aynı yıl Petersburg bilimler akademisine seçilir.1797'de , oğlu August Heinrich doğar. Lichtenberg'in son yılları umutsuzluk içinde geçer.Kendini , edebi eserleri okumaya verir.Sık sık hasta olur.Zaten bir hastalık hastası olan yazar , bu hastalıklardan çok etkilenmektedir.Giderek içine kapanan yazar , 1799 başlarında yatağa düşer.24 şubat'ta ise , Göttingen'de zatürreden ölür. Aforizmalar : "Aforizmalar" , gerçek bir günlük şeklinde yazılmıştır.Birçok bilgi ve gözlem , doğrudan doğruya yazarın bakış açısını yansıtmaktadır.Ancak tümü , olağanüstü ayrıntılar ve karşıtlıklar.üzerine kuruludur ve yazarın psikolojisinin ürünüdürler.Lichtenberg , bu yapıtında , bilinçli yergici ama yavanlığa düşmeyen bir ahlakçı olarak görünür. "Aforizmalar" 'da , insan doğası üzerine , felsefi birtakım düşüncelerin de izlerini görmek olasıdır.Deha üzerine , zeka ve bilim üzerine , Tanrı ve ruh üzerine , iyilik ve kötülük üzerine , duyumların göreceliği üzerine pek çok düşünce vardır.Diğer bazı gözlemleri ise ; psikoloji , ahlak , politika , edebiyat ve estetik üzerinde yoğunlaşmıştır. Lichtenberg , gördüğü ve tanık olduğu olayları , anekdotlar şeklinde ayrıntısıyla anlatmaktadır.Ayrıca , rüyalar ve onların yorumları üzerinde de ayrıntısıyla duran Lichtenberg ; bilgece özdeyişler ve kendi yaşam deneyiminin ürünü olan formüller geliştirmiştir.Ancak , sistematik bir düzenden yoksun olduğu için , sezgisel ve karmaşık bir duyarlılığı açığa vuran "Aforizmalar" 'daki düşüncelerin ; aynı zamanda , anlamlı bir esnekliğe sahip oldukları söylenebilir.Bu nitelikler , Lichtenberg'i , büyük Fransız ahlakçılarına yakınlaştırmaktadır. Sanatı: Lichtenberg , eserlerini daha çok özdeyişler şeklinde yazmıştır.Yaşadığı dönemin çekişme konularıyla ilgili yergiler yazmıştır.Onun yergilerinde , kuşkucu bir ruh baskındır.Mizahi ve yergi yazıları dışında kalan yazıları ; Lichtenberg'in , ateşli bir eleştirmen olduğunu ortaya koyar.Psikolojik gözlemlerinde ve araştırmalarında , ilgi çekici özellikler vardır.Ayrıca , o , Alman dilinin en önemli biçemcileri arasında yer alır. Yazar , "Dahiler kuşağı" 'na bağlı olduğu halde ve tam anlamıyla bir "Aydınlanma Çağı Çocuğu" olduğu halde ; "Fırtına ve Coşku (Sturm und Drang)" oluşumuna katılmamıştır.O , bu hareketin fantastik duygusallığına ve düşsel ya da gerçek , her türlü mistisizme karşıydı.Dünya ve toplum gerçeğinin , bilimsel bir şekilde çözümlenmesinden ve uzun vadeli çalışma süreçleri içinde düzeltilmesinden yana bir düşünür olan Lichtenberg ; Öznelliğe dayalı olan , "Fırtına ve Coşku" hareketine eleştirilerini yöneltiyordu.Ancak , bu eleştiriler , Rousseau ve Herder gibi hareketin kuramcılarına değildi.Örneğin onun eleştirileri ; 12 eylül 1772'de , bir grubun bir koruya giderek şapkalarını meşe yapraklarıyla süsledikten sonra , el ele tutuşarak , bir ağacın etrafında dans etme saçmalıklarına veya 1773'de , Klopstock'un doğum günü kutlamasında , Wieland'ın eserlerinin yakılması gibi güç gösterilerine yönelikti. Lichtenberg , din konusunda özgürce düşünebilen birisiydi.Ancak , din dışı bir inanışa da kendisini kaptırmış görünmektedir.Acıları ve çektiği sıkıntılar , sonunda , bir hastalık hastalığı olarak su yüzüne çıkmıştır.Yani , her olayı , inanılması güç sonuçlara bağlamasının nedeni budur.Lichtenberg , edebiyat dünyasını yakından izlemekte ve özellikle Swift , Defoe , Fielding , Sterne ve Smolett gibi İngiliz yazarlarını ; toplumu gerçekçi bir gözle inceleyen , eleştiren ve yeren yönleri dolayısıyla , o dönemin Alman yazarlarına üstün görmektedir.Ancak , kendisi , İngiliz mizahçılarıyla çağında yarışabilmiş tek Alman yazardır. Kant , Lichtenberg'e çok değer veriyordu.Schopenhauer , onda yetkin bir düşünür görmüştü.Schopenhauer'e göre ; Lichtenberg , başkalarıyla değil , kendi kendine konuşan bir düşünürdü.Nietzsche ise , Lichtenberg'in "Aforizmalar" 'ını ; Eckermann'ın , "Goethe ile Konuşmalar" adlı eseriyle bir tutmuş ve bu eser için , " Alman düzyazısının hazinesi demiştir. Kaynakça : -Aforizmalar Lichtenberg Dost Kitabevi/2000 -Dictionnaire Biographique des Auteurs Laffont-Bompiani/1964 -Le Nouveau Dictionnaire des Oeuvres Laffont-Bompiani/1994 -Filozoflar Ansiklopedisi Cemil Sena Remzi Kitabevi/1976
|
