|
|
![]() |
Hayatı ve Eserleri: Kozelski, 1728’de, Ukrayna’da doğar.St. Petersburg Bilimler Akademisi’nde okur.Daha sonra, birçok okulda mekanik öğretmenliği yapar ve senatoda çalışır.1768’de en önemli eseri olan, “Felsefi Öneriler”’i yazar.Eser, bir Rus yazarı tarafından sistematik sunuluşu yapılan ilk eserdir.Kitap, analizlerden çok, malzemenin şematik düzenlenişinde ve tanımlamalar üzerinde durur.Wolff’cu düşüncenin izlerini taşımakla birlikte, bu düşüncenin etkisini azaltmak yolunda büyük çaba harcanmıştır.Wolff’un öğrencisi Baumaster’in yazdığı; popüler mantık, metafizik ve ahlak felsefesi gibi ders kitapları, sıkı bir eleştirel çözümlemeden geçirilir. Kozelsky, 1770’de, Fransız felsefecilerinin denemeleri ile Diderot-d’Alembert Ansiklopedisi’nin, ahlak felsefesi maddelerinin çevirilerinin yer aldığı bir kitap hazırlar.1788’de, “Kalan ve İbrahim Adlı 2 Hindu’nun, İnsan Bilgisi Üzerine Düşünceleri” adlı eserini yazar.Daha kapsamlı bir kitabın, 1. bölümü olarak düşünülen bu felsefi diyalogda; yazarın, doğa tarihine, materyalist bakış açısını yansıtan düşünceler yer almaktadır.Kozelsky, 1794’te hayata veda eder. Görüşleri: Kozelsky’ye göre, felsefe, nesnelerin ve insansal etkinliklerin genel bilimidir.Felsefenin, nedenleri incelemesi gerekir; doğayla, mantıkla, ahlakla ilgili gerçeklerin nedenlerini araştırması gerekir.Felsefe 3’e ayrılır:İçine mantığın girdiği “Kuramsal Felsefe”, içine ontoloji ve psikolojinin girdiği “Metafizik Felsefe”, içine ahlak ve hukuk bilimi ile politikanın girdiği “Pratik Felsefe”.Kozelsky’ye göre, bunlardan en önemlisi, “Pratik Felsefe”’dir.“Pratik Felsefe”’nin en büyük savunucusu saydığı Rousseau’ya hayrandır.Rousseau gibi, doğayı ön plana alır.Ancak, toplumun olumlu yönlerinin sağlayacağı olanaklardan yararlanmak için de, her türlü çabanın gösterilmesi gerektiğine inanır. Kozelsky, deisttir.Ancak, doğal Tanrıbilim sistemi kurmak için, hiçbir girişimde bulunmaz.Felsefe ile Tanrıbilimi ayırır.Felsefenin özerkliğini savunur.Felsefenin Tanrısal yazgı kavramını ve Tanrıbilimsel dogmaları kanıtlamayı amaçlayan, Wolff’cu düşünceleri ve erekbilimsel eğilimleri eleştirir.Wolff’cu felsefenin karşısına; Voltaire, Montesquieu, Rousseau ve Helvetius’u çıkarır.Wolff idealizmine de karşı çıkarak; tümüyle özerk, tinsel bir monad kavramı olan ruh kavramını yadsır.Beden ve ruh ilişkisi sorununda, materyalizme yakındır.Ölümsüzlük konusunda ise, hiçbir görüş belirtmemiştir. Kozelsky, ahlak felsefesinde; Helvetius’tan çok, Shaftesbury’yi izler.Erdemi, akıldan; ahlak eğitimini de, düşünsel eğitimden üstün görür.Erdemin, dayanışmayı ve karşılıklı yardımı yaratacağını söyleyerek; insanların, davranışlarını, kişisel çıkar yerine, erdeme yönlendirmesini önerir.Bireylerin karşılaştığı zor durumlarda, toplumun, onlara yardım etmesi gerektiğini de ileri sürer. Kozelsky, ortaçağ skolastiğini ve mistisizmini eleştirerek, materyalist düşünceleri savunur.18. yüzyılın mekanik maddeciliğini geliştirmiş ve bilimselliğe çok yakın bir noktaya getirmiştir.Kozelsky’ye göre, doğa, tüm olup bitenlerin kaynağıdır.Madde ve hareket yok edilemez.Kozelsky, deneye büyük önem verir.Duyusal algıyı, bilgi kuramının temeli kabul ettiği halde, ussal etkinliği de göz önünde tutar.Atomizme ve Newton’ın uzay boşluğu teoremine karşı çıkar. Kozelsky, bilgi kuramı konusunda, ılımlı bir duyumculuğu savunur.Kavramların, duyu algılarına indirgenmesine karşı çıkar.Ontolojiyi, “Şeylerin Bilimi” olarak tanımlar.Buradaki “şey”, olanaklı olabilen; ancak, şeylerin içindeki özleri bilebileceğimiz şeyler değildir.İrade ve akıl bağışlanmış varlıkları ele alan psikoloji bilimi konusunda, Helvetius’un, “Ruh Üzerine” adlı eserini örnek alır.Kozelsky, kilisenin tepkisini çekmemek için, görüşlerini yumuşatarak, Wolff’cu düşüncelerle birleştirir. Kozelsky, doğal hukuk kavramını benimsediği için, despotizme karşı çıkmıştır.Aydınlanmış mutlak monarşiyi savunmuş; ancak, kuramsal açıdan en yetkin sistemin, cumhuriyetçilik olduğunu söylemiştir.Feodal asalaklığa karşı çıkmış ve halkçı bir tutum izlemiştir. Kozelsky’ye göre, politika; hakça amaçların, en etkili yollarla gerçekleştiği bir bilim dalıdır ve politika, ahlak ilkelerine dayanmalıdır.Kolonilerin fethedilmesini ve fetih amaçlı tüm savaşları yadsır.Ona göre, bir devletin savunma yetenekleri; yalnızca ordusunun gücüne değil, o ülkenin iç çelişkilerine bağlıdır. Kaynakça: -The Internet Encyclopedia of Philosophy James Freser -Rus Düşünce Tarihi Andrzej Walicki -Felsefe
Ansiklopedisi
Orhan Hançerlioğlu
|