|
|
 |
Hayatı: Gundulic, 8 ocak 1589’da, Dubrovnik(Ragusa)’te, soylu bir ailenin oğlu olarak dünyaya gelir.Eğitiminden sonra, 1608’de, büyük meclis üyesi; 1615 ve 1619’da da, Konavlye’de yönetici olur.1615-21 arası, Bosna büyükelçiliğini yürütür.1620’de Katolikliği kabul eder.1621’de, istinaf (Dava mahkemeleriyle Yargıtay arasındaki mahkeme) mahkemesi üyesi olur.Daha sonra, 1627’de senatör olur.1637’de, ceza hakimliği görevine gelir.1638’de de küçük meclis üyeliğine seçilir.Yazar, 8 aralık 1638’de, doğduğu şehir olan Dubrovnik’te hayata veda eder. Eserleri: Gundulic, çok sayıda eser bırakmıştır.Önceleri, Rönesans etkisiyle, aşk ve din şiirleri ile Latin ve İtalyan edebiyatından esinlenerek klasik, mitolojik tiyatro oyunları yazar.1620’den önce, “Kleopatra”, “Diana”, “Armida”, “Galatea”, “Cerera” ve “Adon” adlı tiyatro oyunları yazmıştır.1620’de, “Yağmalanan Proserpina” adlı oyununu; 1621’de de, “Kral David’in Pişmanlık Şarkısı” adlı şiirini yazar.Gundulic’in, ayrıca erken döneme ait, “Kutsal Tören” adlı oyunu ile “Utangaç Aşık” ve “Toskana Prensi 2. Ferdinand’a” adlı şiirleri vardır. Gundulic, 1622’de, “Yitirilen Oğul için Gözyaşları” adlı şiirini yazar.Hıristiyan ahlakını yansıtan bu dinsel destan, yazarın ilk önemli eseridir.Gundulic, bu dünyada her şeyin, özellikle de zevklerin geçici olduğuna ve insanın, düşüncelerini, tüm gücüyle dine yoğunlaştırması gerektiğine inanmıştı.Bu inanç, şiirde baskındır. Konusunu Kutsal Kitap’tan alan bu şiirde; zevklerin boşunalığı, yaşam, ölüm, cennet, cehennem, insanların kötülükleri, buna karşın Tanrının iyilikleri ve Tanrı’yı arayıp bulmanın gerekliliği vurgulanır.Şiir, yaşamın sevinç kaynağını ise yalnızca; evlilikte, dinsel duygulara odaklanmakta ve iç dünyanın huzur veren alanına girmekte bulur.Eserin temelindeki düşünce, İtalyan yazar Torquato Tasso ve Luigi Tansillo’nun eserlerininkiyle benzeşmektedir. Şiirde, kaybolan bir oğulun vasiyeti konu edilir.Okuyucuya, günahlardan kaçınmak, kendini üzmekten sakınmak ve pişmanlık anlatılır.Şiir, bu başlıkları kapsayan 3 bölümden oluşur.8 heceli, ABABCC uyak düzeni olan şiirin yapısı, monologlara dayanır. Gundulic, 1626’da, en uzun şiiri olan “Osman”’ı yazmaya başlar.Eser, 1638’de yazarın ölümüyle yarım kalır.20 şarkıdan oluşan bu destanın 14. ve 15. şarkıları, Gundulic yerine, “İsmail Ağanın Ölümü” adlı eserin yazarı olan, İvan Mazuranic tarafından kaleme alınmıştır. Şiirin konusu şöyledir: Kazak isyanının öcünü almak isteyen Osmanlı sultanı Genç Osman (2. Osman), 1621 yılında, Hotin yakınlarında konaklamış olan Polonyalılara saldırır.Polonyalıların komutanı Charles Hotkiewicz’dir.Ayrıca, Sigismond kralının oğlu prens Vladislas da onunla birliktedir.Savaş başlar.Ancak, savaşa karşı çıkan yeniçerilerin isyanı ve Polonyalıların kahramanca savunması sonucu, Osmanlı ordusu bozguna uğrar.Genç Osman İstanbul’a dönerek, orduyu isyancı yeniçerilerden temizleyerek gençleştirmek ve imparatorluğu güçlendirmek için çalışmalara başlar.Ancak, bu yeniliklerden hoşnut olmayanlar; onu, Mustafa Davut Paşa’nın yeniçerilerine boğdurtur.Prens Vladislas ise, tüm Hıristiyan dünyasında coşkuyla karşılanır.Roma’da, papa tarafından düzenlenen görkemli bir törenle taç giyer. Bu epik şiir, eski Dalmaçya edebiyatının başyapıtlarından biridir.Gundulic, İtalyan yazar Torquato Tasso’nun, “Kurtarılmış Kudüs” adlı eserini Hırvatçaya çevirmişti.Osmanlı ordusunun, Polonya orduları karşısında bozguna uğraması; Gundulic’e, Hıristiyan ordularının kazandığı zaferlerle, bu zafer arasında karşılaştırma yapma düşüncesini esinlemiştir.Bu savaş, destansı bir dille ve klasik edebiyatçıları andıran bir zevkle dile getirilir şiirde. “Osman”, yazarın diğer önemli bir eseri olan “Dubravka”’nın temel düşüncesi olan özgürlüğü ve onun anlam ve önemini etkili bir şekilde dile getirmektedir.Ancak, burada, “Dubravka”’daki düşsel dünyanın yerine; Avrupa’da meydana gelen, gerçek olaylar işlenmektedir.Slavların durumu, Hıristiyanların İslamiyet karşısındaki tutumu gibi, önemli konular üzerinde durulmaktadır. Gundulic, geçmişe duyduğu özlemi bir kült haline getirirken, buna eşlik eden vatan sevgisi de eserin merkezini oluşturur.Destan, ulusal bir nitelik taşımaktadır.Bu yüzden, Hırvatların mücadelesinde etkili olmuştur.Dolayısıyla, Gundulic’in, şiirinde Genç Osman’ı konu etmesinin nedeni, salt onun öyküsünü anlatmak değil; Slavların, Osmanlıları nasıl bozguna uğrattığından söz ederek, tüm Slavlara özgürlük umudu aşılamaktır. Destanın konusu gerçeğe çok uygundur.Şiirde, Polonyalıların ve Osmanlıların hayatları, çok net biçimde betimlenmiştir.Yazar, karakterlerin psikolojilerine eğilmiş, içinde yaşadıkları sosyal çevreyi göz önünde tutarak, başarı ve başarısızlıklarını işlemiştir.Şiirde, Tasso ve Ariosto’nun destanlarını anımsatan unsurlar vardır.Şövalyeler gibi cesur olan kızlar, aşk için yapılan düellolar, aşıklar arasındaki kıskançlıklar ve engeller, adam kaçırmalar bunlardan bazılarıdır. Genç Osman, çevresi sarıldığı için değil, çevresindeki manevi birlik bozulduğu için bozguna uğramıştır.Ancak, şiirde yer alan cehennem güçlerinin, İslamiyetin ileri gelenlerini yardıma çağırmaları ile yeniçerilerin ve kadınların entrikalar çevirmesi, destanın gerçekçi bölümlerine uymamaktadır. Eserin dili, İtalyan yazar Marino’ya özgü izler taşımaktadır.Şiir, anlatım zenginliğine sahiptir ve benzetmelere sıkça yer verir.Gundulic, şiirde, son derece özgün bir söz dizemi ve şiirsel ölçü yaratmayı bilmiş ve Tasso örneğinde olduğu gibi, romanesk bazı ögelere yer vermiştir.Ortaçağ Sırp halk şiirinin unsurları, Slav ırkının üstünlüğünün kanıtı olarak yer alır şiirde. Gundulic, 1628’de, “Dubravska” adlı pastoral dramını yazar.Komün avukatı görevindeyken yazdığı bu oyun, 3 perdeden oluşur ve ilk kez Dubrovnik’te sahnelenmiştir.Oyunda, eski bir geleneğe göre; köyün en yakışıklı delikanlısı olan çoban, en güzel kızı olan çobanla evlendirilmektedir.Ancak, yaşlı ve çirkin bir yargıç seçimi kazanır ve güzel Mijenko, bu yaşlı zengine verilir.Talihsiz kız, tam intihar edecekken, bu adaletsiz karar Tanrı tarafından düzeltilerek, Tanrı’nın sevdiği kulu Lero devreye girer ve her şey mutlu bir şekilde, özgürlük şerefine bir ilahi okunarak son bulur. Öykü, sahnede oynanmak yerine, ezberden anlatılmaktadır.Seyirci, neşe içinde, şarkıları ve dansları izleyip, dinlemeye davet edilir.Çobanlar, sahnede neşeyle dans eder.5-14 dizeli madrigal, çeşitli arya ve düetlerle sahnelenir.Dizelerin içerdiği müzikalite, esinlendiği düşüncelere, çekici bir anlam ve uyumluluk katar.O dönemde, Hırvat tiyatrosunda, bu tarz eserlerin sergilenmesi, çok önemli bir olaydır. Gundulic, insanların kusurlarının ve ahlaksızlıklarının sahnede doğal olarak sergilenmesinde ustadır.Yazar, bu şen dış görünüşün ardında; zenginin yoksula zulmünün, paranın kötülüklerinin ve ahlaksızlığın beslediği nefretin barındığını vurgular.Ancak, oyun, yine de iyimserlikle doludur.Ahlaksız zenginlerin çevirdikleri entrikalar, sonuçsuz kalır.Oyunun finalinde, tüm iyiliklerin ve güzelliklerin özünü temsil eden özgürlüğün, zaferi kutlanır.Yazar, bu pastoral oyununda; Dubrovnik’teki sosyal hayata, ahlaksızlıklara, Venedik Dalmaçyası’nın durumuna, köylülerle soylular arasındaki ilişkilere göndermeler yapar.Oyun, düşsel bir mekanda geçse de, dönemin gerçekliğini alabildiğine yansıtmaktadır. “Dubravska”, Dubrovnik’i temsil eder.Gundulic, doğduğu bu şehrin güzelliğini ve özgürlüğünü selamlar.Tüm Slav kardeşlerini kucaklar. Hıristiyan Slav halklarını, Müslümanlara karşı, ortak bir mücadeleye çağırır ve Dalmaçya’daki Venedik zorbalığına lanetler yağdırır.Yazarın bir vatandaş olarak savunduğu siyasi görüş ve özgürlük düşü, oyunun temelini oluşturur.Oyundaki kaygı ve korku, sadece Venedik ve Osmanlılar değil, Dubrovnik’teki zayıf siyasi unsurlardır. Gundulic, ayrıca 1633’te; klasik, mitolojik bir tiyatro oyunu olan, “Ariadna”’yı kaleme almıştır. Sanatı: Gundulic, Hırvat edebiyatının ve Dalmaçya Rönesansının en büyük yazarıdır.Onun lirik ve destansı yeteneği, en önemli 3 eserinde; gerek, üslubunun kuraklığı ve zenginliği ile gerekse de, uyumluluğu ve konuları iyi işlemesiyle kendini belli eder.Gundulic, görüş ve duygularını, kendisinden önce hiçbir yazar tarafından ulaşılamamış bir anlatım zenginliği ve yetkinlikle dile getirmiştir.Şiirlerinin vezinleri, neşeli; uyakları ise, bir pınardan fışkıran su damlaları gibidir.O, her eserinde, uygun atmosferi yaratmayı bilmiştir.”Yitirilen Oğul İçin Gözyaşları”’nda sıkıntılı ve kasvetli, “Osman”’da acı ve kadercilikle çağlayan bir ırmak gibi hüzünlü, “Dubravska”’da ise ilkbahar esintileri gibi, yaşam dolu ve zindedir. Gundulic, idillerde ve kahramanlığı konu edinen öykülerde, son derece başarılıdır.Edebi motifler, öykülere mekanik olarak bağlanmıştır.Fabllar, destanların vazgeçilmez unsurlarıdır ve genelde, trajik kaderleri konu alır.Önemsiz gibi görünen birçok ayrıntı, aslında, konunun özünü oluşturur.Bu destanlar, kendi aralarında, uyakların bir araya getirilmiş olduğu bir yapıya sahiptir. Gundulic, oyunlarında; ya Tasso ve Ariosto’nun epizodlarını dramatize etmiş, ya da klasik motifleri işlemiştir.Nadiren, bireysel ayrıntılar içerir.Bu oyunlar, Dubrovnik’te sahnelenmiş ve başarı kazanmıştır. Gundulic, Güney Slavlarının, Katolik karşıtı reformlarının en büyük yazarıdır.Onun çıkış noktası, Hıristiyan ahlakı ve Slav milliyetçiliğidir.O, döneminin; dini, siyasi ve ulusal sorunlarıyla yakından ilgilenmiştir.Eserlerinde, karakterlerini; Slavlık, ulus, özgürlük ve hümanizm gibi, çağının büyük ve önemli düşüncelerinin çalkantısında, ayakta kalma savaşımı veren bireyler olarak betimlemiştir.Gundulic’in eserlerinin hemen hemen tümünde, Hıristiyan inancının izleri görülür.Ayrıca, yan temalar olarak; vatan sevgisi, hümanizm ve özgürlük coşkusu yer alır.Ancak, onun özgürlük aşkı; Slav halkının ayaklanıp, kurtuluşları için duydukları umuttur aslında. Kaynakça: - A History of Yugoslav Literature Antun Barac/1955 - Dictionnaire des Litteratures Philippe Van Tieghem/1984 - Dictionnaire Biographique des Auteurs Laffont-Bompiani/1964 - Le Nouveau Dictionnaire des Oeuvres Laffont-Bompiani/1994 - Kindlers Neues Literatur Lexikon 1990 - Türk ve Dünya Edebiyatçıları
Aziz Çalışlar - Ana Britannica - Büyük Larousse
E-MAİL
|
