 |
Hayatı:
Fric, 5 eylül 1829’da, Prag’da
doğar.Avukat olan babası, Çek direniş hareketini desteklediği için, evini
bu direnişin merkez üssü haline getirmiştir.Fric, bu direniş ortamında
yetişir.Okulda felsefe eğitimi alırken, Çek Öğrenciler Birliği
başkanlığını da yürütür.Bu radikal öğrencilerin, aynı zamanda sözcülüğünü
de yapmaktadır.Nefreti ve serüvenci kişiliğiyle, aldığı eğitimi yarıda
bırakır.1846’da; Hamburg, Londra ve Paris’e gider.Burada, Polonyalı
göçmenlerle iletişim kurar.Daha sonra, ülkesine döner ve Sabina’dan
dersler almaya başlar.
1848 haziranında devrim başlayınca; Fric, radikal arkadaşlarıyla,
üniversitenin önünde barikat kurar.Bunun üzerine, mareşal Windigretz olaya
el koyar.Günün sonunda, bir grup öğrenci barikattan ayrılınca, isyancılar
zor duruma düşerek, Podskali’ye çekilirler.Ertesi gün, bu şiddetten uzak
duran Yeniden Doğuşçular’ın 2 lideri Palacky ve Safarik; Bohemya valisi
Leon Thun ile konuşarak, ateşin durması ve mareşalin uzaklaştırılması için
ricada bulunurlar.Ayrıca, birkaç gün içinde; Viyana’dan, bu iş için
görevlendirilen bir grup hükümet görevlisi, isyanı yatıştırmak için gelir.
2 gün içinde, devrimin ateşi söner.Ancak, 15 haziranda; hükümet
görevlileri, silahların bırakılmasını isteyince, gerginlik artar.Mareşal
Windigretz, Prag’ın terk edilmemesi durumunda, topçuların barikatları
bombalayacağı haberini gönderir.Bunun üzerine, Fric, Prag’ı terk
eder.Diğer isyancılara, Yeniden Doğuşçular öğüt verirler.16 haziranda,
mareşal, şehri top ateşine tutar.İsyancılar yeni barikatlar kurar.Ancak,
ayın 17’sinde, askerler şehri ele geçirir.Evler aranır.İsyana katılanlar
hiç bağışlanmaz ve tutuklanır.Ilımlı olan Palacky ve Safarik de neredeyse
tutuklanacaktır.
Devrim başarısızlıkla sonuçlandıktan sonra, Fric, Prag’a
döner.Macarlara karşı mücadele eden Slovak devrimcilere katılır.Daha
sonra, 1849’da, Dresden’e gider ve burada anarşizmin kurucusu sayılan, Rus
düşünürü Bakunin ile tanışır.Onunla birlikte, Prag’da ikinci bir devrim
planı yapar.Ancak, bir avuç devrimciyle, silahları ele geçirmeyi amaçlayan
bu plan, baştan ümitsizdir.Fric ve arkadaşı, gizlice Prag’a gelir.Ancak,
plan açığa çıkar.Yargılanırlar ve Fric, yaşı 20’nin altında olduğu için
idamdan kurtulur.Macaristan’da, Komarno şehrindeki hapse atılır.1854’te,
imparator Franz Josef’in düğünü nedeniyle ilan edilen genel af sonucunda,
hapisten çıkar.Ancak, sürekli polis gözetimindedir.
Fric, hapisteyken edebiyat çalışmalarına eğilme fırsatı
bulmuştur.Hapisten sonra, bir grup genç edebiyatçıyı çevresinde
toplayarak, manifesto niteliğindeki “Lada Niola”’yı yayınlar.Ama, onu
izleyen polis, Fric’in edebiyatla uğraşmasından bile rahatsız olur ve
yazar 1858’de, Transilvanya’ya sürgüne gönderilir.Buradan, sırasıyla
Saint-Petersburg, Paris, Berlin ve Pest’e sürgün gönderilen yazar;
1879’da, yeniden Prag’a gelir.Bundan sonra; edebiyat, sanat ve politikayla
iç içe olan Fric, 14 ekim 1890’da hayata veda eder.
Eserleri:
Fric’in ilk eseri, “Vampir” adını taşımaktadır.Eserin yoğun
yapısına ve tartışılmaz başarısına rağmen; eserde, destansı karanlık
gücün, vahşi romantik tadı yoktur.Eserdeki tüm unsurlar, Karel Hynek
Macha’nın derinliğinden ve tatlı büyüsünden bir hayli uzaktır.Yazar,
1861’de, “Şiirler Seçkisi” adlı eserini kaleme alır.1867’de, “Edebi,
Görkemli ve Tarihi Bohemya” adlı eserini yazar.Bu eseri, genç Slav Louis
Leger’le birlikte yazmışlardır ve eser, Paris’te, Fransızca olarak
yayınlanır.Eser, Çek yaşamından söz etmekte ve modern Çek ruhunu
yansıtmaktadır.
Fric, daha sonra, “Lada Niola”’yı yazar.Eser, tam anlamıyla edebi
bir değere sahip değilse de; yazarın, Byron ve Heine’a duyduğu hayranlığı
yansıtır.Genç Almanya’nın ruhu, eserde yankılanır.Koubek ve Nebesky
tarafından etkilenmiş gençlik ise; onun, eski edebi geleneğine, çekinceli
tavır koymuşlardır.Fric, hayatının sonuna doğru, “Anılar”’ı kaleme
alır.Eserde, devrim yıllarının olayları ve insanları hakkında, birçok
gereksiz anekdot ve ayrıntı vardır.Bu da, eserin değerini düşürmektedir.
Fric, çok sayıda tarihsel trajedi de yazmıştır.Ancak, bu tiyatro
oyunları başarısızdır.Yazar, ayrıca; yazdığı bazı şiirlerini, Jaroslav
Vrchlicky’e vererek, bunların ölümünden sonra yayınlanmasını vasiyet
etmiştir.”Siperden Şarkılar” adını taşıyan bu eserde, yazar; ateşli bir
devrimciden fazlası değildir.
Sanatı:
Polonyalı eleştirmen Zdziechowski, Fric için, edebi ve politik
radikalizmin Don Kişot’u demektedir.Ona göre, Fric, Byron’ı çok iyi
anlamış bir Çek şairidir.Romantik düşçülüğü, sınır tanımayan başkaldırısı,
şeytani tutku atılımı, devrimci ruhu; kuşkusuz ki, eleştirmeni
etkilemiştir.Gerçekten de, Fric’in tutkuları; daima, yeteneğinin gerçek
ölçüsünü geride bırakmıştır.Fric’in tüm yaşamı; kendini, dramatik bir şair
olarak gören birinin duygularını yansıtır.Fric’in, birçok eleştirmen
tarafından gözden kaçmış bir değeri daha vardır.O da, Avrupa’nın ilgisini,
Çek ulusunun davasına çekmek olduğunu söyleyen ilk yazar olmasıdır.Bu
nedenle, Fransa’da bir Çek gazetesi yayınlamıştır.
Kaynakça:
- Histoire de la Litterature Tcheque
H. Jelinek/1930
- Dictionnaire des Litteratures Philippe Van Tieghem/1984
-The Revolution of 1848 Peter Casper/1998
E-MAİL
asmakat2002@yahoo.com
|