|
|
 |
Hayatı: Sporck, 9 mart 1662’de, ailesinin sahibi olduğu, Lysa-nad-Labem ya da Hermanuv Mestec’de dünyaya gelir.Babası Jan Sporck, Otuz Yıl savaşları sırasında, Çekoslavakya’ya gelmiş olan Alman bir ailedendir.Soylu bir aileden gelmemesine karşın, baba Sporck; yetenekli bir süvari subayı olduğu için, askerlikte hızla yükselerek general olmuştur.Bohemya, Almanya ve Macaristan cephelerinde savaşan baba Sporck, bunun karşılığında, geniş arazilerle ödüllendirilir.Anne Eleonora ise, Mecklenburglu von Finecken ailesinden gelmektedir ve Jan Sporck’un 2. karısıdır.Evlilikten 4 çocuğu olan ailenin ilk çocuğu, Frantisek Antonin’dir. Sporck, ilk öğrenimine Hermanuv Mestec’deki okulda başlar.8 yaşına geldiğinde, Kunta Hora’lı Cizvitlerin yanına gider.1675 yılında, Prag’daki, “Charles-Ferdinand Üniversitesi”’nde felsefe ve hukuk derslerine devam eder.1679’da babası ölür ve ondan yüklü miktarda miras kalır.Ancak, yaşı küçük olduğu için, 1684’e kadar beklemek zorunda kalır.Spock’a; Lysa Labem, Malesov, Konotedy ve Choustnikovo Hradiste arazileri ile Prag’daki aile sarayı ve yüklü miktarda para kalır.Sporck, ayrıca, kont ünvanını alır. 1680-81 yıllarında, dönemin genç soyluları gibi, Avrupa gezisine çıkar.Önce Roma’ya; sonra, Turin üzerinden Paris’e gider.Burada bir süre kaldıktan sonra; Madrit, Londra, Lahey ve Brüksel’e gider.Daha sonra, Bohemya’ya döner.1682 ilkbaharında, yeniden Paris’e gider.Avrupa gezisi sırasında, Cor de Chasse adlı müzik aletini tanıma olanağı bulur.Müzisyenlerinden ikisini, bu enstrümanı çalmayı öğrenmekle görevlendirir.Bu müzisyenler, Bohemya’ya geri döndüklerinde, bu enstrümanı çalmayı herkese öğretirler.Ayrıca, Nurnberg’li enstrüman yapım ustaları da, bu aleti yapmaya başlarlar. Sporck’un kızkardeşi Marie-Eleonora, annesinin yolundan giderek rahibe olmuştur.Bu yüzden, Sporck’un kontluk arazileri, keşiş kulübeleriyle doluydu.Sporck, ayrıca, bu araziler üzerinde; huzurevleri ve dispanserler yaptırmıştır1694 yılında, Praglı doktor J.F.Lowe, Choustnikovo Hradiste arazisinin güneyindeki vadide akan Elbe nehrinin, sol kıyısında bulunan kaynağın iyileştirici özellikleri olduğunu söyler.Bunun üzerine, Sporck, Kralove Dvür yakınlarındaki Kuks’da, kaplıca projesini devreye sokar.Kaplıcanın mimarı, Giovanni Battista Alliprandi’dir.1695’te, kaynağın çevresine küçük bir kaplıca evi yapılır.Daha sonra, sol tarafa, kaplıca binaları ve bir şato; sağ tarafa da, bir hastane ve kutsal teslis kilisesi inşa edilir.Ayrıca, tüm arazi, Mathias Braun’un yaptığı heykellerle donatılır.Kompleks, 1710 yılından sonra tamamlanır. Sporck ,daha pek çok kültürel etkinliğe imzasını atmıştır.Yazarın kendisine ait oymacılık atölyesinde, oyma ustaları; Michael Jinrich Rentz ve Johann Daniel Montalegre çalışmaktaydı.Ayrıca, müzik ve opera gruplarına da sahipti.Opera grubu; hem Kuks’da, hem de Prag sarayında, uzun yıllar boyunca sahne almıştır.Çoğu İtalyanlardan oluşan bu grup, Vivaldi’nin de birkaç operasının galasını yapmıştır. Sporck, kendi matbaasında, dini ve felsefi 150’ye yakın eser basmıştır.Yazar, ayrıca, Katolik ve Ortodoks görüşler karşıtı öğretilerle ilgileniyor; teoloji, felsefe ve fizik tezlerinin basımını finanse ediyordu.Bohemya’da, Habsburglularla yapılan Beyaz Dağ savaşından sonra, baskılar iyiden iyiye artmıştı.1700’lerin başında yürütmeyi elinde tutan Cizvitler, 1712 yılında; Sporck’un, Lysa-nad-Labem’deki basımevini kapatır.Kitap sansürü olduğundan, kitaplar ülke dışında basılıp, Bohemya’ya gizlice sokuluyordu.Özellikle, Almanya’nın Pirna ve Zittau şehirlerinde, Almanca ya da Çekçe basılan dini yayınlar, bu yolla gelmişti.Cizvit Antonin Konias’ın hazırladığı, yasak yayınları içeren bibliyografyası, aramalarda rehber görevi görüyordu.Yasak kitaplar alınıp, yerine Katolik kitaplar konuyordu.1715 yılında ise, Cizvitlerin yetkileri, resmi bir kararla artırılır. Sporck ,1719 yılında; çizimlerini, Frank Maximillan Kanka’nın yaptığı, Lysa-nad-Labem’deki, Aziz John Baptist kilisesi’nin yapımına başlar.Ancak, bu kilise tamamlanamamıştır.Sporck, 1725 yılında, Katolik karşıtı bir kütüphaneyi, Silezya’dan Bohemya’ya getirir.1726’da, Prag’da, Üç Yıldız adlı ilk mason locasını kurar.Bu locaya, birkaç bilgin soylu ve birkaç da büyük tüccar geliyordu.Bu ilk locayı kurarak, masonluğun temelini atmıştır.Ancak, daha sonraları, dük François de Lorraine, masonluğa sahip çıkar.1720’lerin sonunda, Sporck’un, komşusu olan Zirec Cizvitleriyle arası bozulur.Bunun nedeni, Cizvitlerin, yapımı için söz verdikleri; Zirec’ten başlayıp, Novy les’e kadar sürecek olan haç yolu projesinden caymalarıdır. Sporck’la, Cizvitler arasında süren gerilim giderek artmaktadır.26 temmuz 1729’da, Carrafo alayına bağlı bir birlik; Sporck’un, Kuks’daki, “Felsefe Evi” diye anılan özel kütüphanesine baskın düzenler.Yazara ait 30.000 kitaba, imparatorluğun resmi kararı ile el konur.Sporck, sorgulanmak üzere Prag’a götürülür.Kuks engizisyonu, 7 şubat 1730’da, yazarı sapkınlıkla suçlar.Bu suça karşılık; arazilere el konulması, 100.000 gulden para cezası, tüm kitapların yakılması ve ömür boyu hapis isteniyordu.Duruşma, 7 şubat 1733 tarihinde yapılır ve 13 mart’ta sonuçlanır.Spock, sadece, kitap yasağını delmekten suçlu bulunur ve 25.000 gulden para cezasına çarptırılır. Sporck, hapisten çıktıktan sonra, Leipzig’e gider.Şehir, o yıllarda, bir kültür ve özgür düşünce cennetidir.3 yılda bir düzenlenen fuarlar da, şehre zenginlik katmaktadır.Şehirdeki kütüphaneler, zengin sanat koleksiyonları, Sporck’u hayran bırakır.Sporck, burada, müzik etkinliklerine de katılır.Aziz Thomas kilisesi’ne giderek; Bach’ın, kantat korolarının provalarını izler.Bach ,1735’te, Sporck’un istediği bazı kantatlarını kendisine verir.Bu kantatlar, “Kısa ya da Lüteryen mass’lar”(Katolik kiliselerinde ekmek ve şarabın kutsanma ayinine ait müzik) diye de bilinen, “Bohemya Massları”’dır.Bu 4 kısa, mass Bach’ın en ünlü eseri olan, B-minör mass ayarında değildir.Ancak, Bach’ın daha önceki bestelerinden oluştuğu için ve bestecinin kendi beğenisini yansıttığı için önemlidir. Sporck, daha sonra, Lysa-nad-Labem’e döner.Ancak, buradaki küçük kilisede, bu eserleri dinleyecek zaman bulamaz.Çünkü, 30 mart 1738’de; 76. doğum gününden 21 gün sonra, hayata veda eder.
Eserleri: Spock’un en önemli eseri, “Ateistlerin, Deistlerin ve Yeni Septiklerin Çürütülüşü”’dür.Eser, önce Fransızca yazılmış, sonra Almanca’ya çevrilmiştir.Yazar, kitabın önsözünde; eserin ilk bölümünün, Pascal’ın “Düşünceler”’inin 7. bölümüyle ilintili olduğunu, ancak, onu model almadığını açıklar.Özellikle, eserin; dehasının gücü ve parlaklığı açısından, “Düşünceler”’den ayrıldığını söyler. Eser, “Düşünceler”’deki gibi, 3 bölüme ayrılır.1. bölümde din felsefesi konusunda bir deneme, 2. bölümde Tanrı’nın varlığına ve Hıristiyanlığa yapılan bir övgü ve kanıtlama çabası, 3. bölümde ise ruhun ölümsüzlüğü üzerine bir deneme vardır.Yazar, kitabında; duyarsızlığa, Hobbes’un kuşkuculuğuna ve Spinoza’nın panteizmine karşı savaş açar.Toland’dan Hume’a, İngiliz filozoflarının, doğal Hıristiyanlık düşüncelerini çürütmeye çalışır.Yazarın, ayrıca, 20 cilt tutan mektupları vardır.Bu mektuplar, Sporck’un, çağın önemli kişileriyle olan ilişkilerine tanıklık eder. Pascal’ın eserlerinden oldukça etkilenen Sporck, kendi matbaasında birçok değerli kitap basıp, onları hiç anlamayan Çek köylüsüne dağıtmaktan çok haz alıyordu.Bu kitapların birçoğu, Sporck tarafından çevrilmiş ya da uyarlanmıştı.Bu çevirilere, 2 kızkardeşi de; özellikle, Fransızcadan Almancaya yapılan çevirilerde yardımcı oluyordu.Sporck’un, çeviri için seçtiği yazarlar; Boileau, Lemaistre de Sacy, kardinal Noailles, Clausin ve Drelincourt’dur.
Kaynakça: -Histoire de la Litterature Tcheque H.Jelinek/1930 -Braun’s Betlem J.Kase-P.Kotlik/1999 -The Church of Saint John Baptist in Lysa-nad-Labem Pater Tadeusz -Count Frantisek Antonin von Sporck Baroque Composers and Musicians
E-MAİL
|
