|
|
 |
Edda'lar , eski izlanda örneklerinin yer aldığı yapıtlara verilen addır.Genellikle , şiir ölçüsünde (eski ) Edda ve düzyazı (yeni ) Edda olarak iki bölümde incelenir.Edda'lar , 13. yüzyıla ait iki ayrı kitapta toplanmıştır. Edda ; el yazması kitapların şiirlerini , şarkılarını tanımlanın yanı sıra , bir tür adı olmuştur.Edda adı , bazı kaynaklarda yanlış olarak büyükannne olarak çevrilmiştir.Edda sözcüğünün tam olarak tanımlanabilmesi güçtür ; ancak , olanaksız değildir.Bir kavram sınırlandırılması yapmak gerekirse , bu da ; aynı döneme ait , Skald ( İzlanda saray şairleri ) şiirleriyle yapılan karşılaştırmalardaki ayrımlardan oluşur. Skald şiiri , öznel bir tarzdır.Şair , şiirin merkezindedir.Konu genelde otobiyografiktir veya şairin çevresinden alınmıştır.Çoğunlukla şiirin sanatsal kalitesinden , şair kendisi söz eder.Edda şiirleri ise , nesnel tarzda yazılmıştır.Konularda anlatıcının anlatımı asıldır.Ve Edda şiirlerinin çoğu , anonim olarak anlatılagelmiştir.Skald şiirinde , tasarlanmış bir olay ya da yaşanmış bir olay ön plandayken ; Edda'larda , Tanrı ve kahramanlar ilk sırayı alır.İzlanda Saga'larında ( Destanlarında ) , insanların alışılmış gündelik yaşamları anlatılırken ; Edda şiirlerinde , tamamen farklı boyutlardaki kahramanlar yüceltilir.Destan döneminin etiği ile , kahramanlar döneminin etiği arasında çok büyük fark vardır.Edda kahramanları ; hem akıl , hem de beden gücüne sahiptirler.Büyük işler başarmak , kahramanın varlık nedenidir , ve gelecek kuşaklara ondan kalacak olan da , yaptıklarının şanından ibarettir.Kahramanın şanı ise , ancak zamanla ışık saçacaktır.Kahraman , gün gelir ölür.Yaşamı uzun sürmez.Ancak , o ; bu kısa yaşamda , anısını ölümsüzleştiren bir iş başaracaktır.Bu 3 kategori , kahramanlık , zaman ve ölüm ; bütün , ortaçağda , İskandinav ülkelerinin halklarının etiğinde yaşamsal bir önem kazanmıştır.Bunların dışında , bu kategoriye bir 4. 'sünü eklemek gerekir : Kader.Bu kahramanların yaptıkları işler , yaptıkları işler , izledikleri yol , önceden belirlenmiştir.Onlar , özgür iradeleriyle hareket etmezler. Edda şiirlerindeki kadın tiplemeleri , iki niteliği bir arada toplar.Bu kadınlar , kocalarını , erkek kardeşlerinini ya da çocuklarını yitirmişlerdir.Onlara ağıt yakarlar ve intikamlarını almaya çalışırlar.Diğer insanlara nasip olmayan bilgi birikimine sahiptirler. Edda şarkılarının dili , şiirseldir.Ancak , tümce yapısı düzyazıya oldukça yakındır.Buna karşılık Skald şiiri , düzyazı sözcük dizininden oldukça uzaklaşmaya çalışır ve karakterize olduğu stil aracı Kenning sayesinde ; anlatıyı , gündelik yaşam dilinden çıkarır.Edda'larda 2 ölçü kullanılmıştır : Eski anlatı tonu ve özdeyiş tonu .İki ölçüde de hece sayımı yoktur.Onun yerine özgür dizeler vardır.Oysa Skald şiirinin ölçüsünde ; çok sayıda oldukça karmaşık hece sayısı , uyak tarzı ve uyak yeri bakımından , tam kuralları olan kıta formları vardır. Edda'nın kronolojisi sorusunda 3 değişik varsayım göz önünde bulundurulmalıdır : 1) Şarkı koleksiyonunun yaşı 2 ) Her bir şiirin yaşı 3) Şiirlerde anlatılan konuların yaşı. Edda şiirleri , 13. yüzyılın sonuna doğru yazılmıştır.Her bir şiirin yaşını saptamak ise zordur.Alt sınır olarak 800 yılı kabul edilmiştir.9.yüzyıl Norveç ozanı Bragi Boddason , Edda şiirlerinden olan Hamdismal'dan söz etmektedir.
Kaynakça :
- A History of Icelandic Literature Stefan Einarsson 1957 - Kindler Neues Literatur Lexikon 1989 - 1990 - Orta Çağ Avrupasında Birey Aron Guryeviç / Afa Yayıncılık 1995 - Ana Britannica Ana Yayıncılık 1986 - Büyük Larousse Gelişim Yayınları 1986 - Türk Ansiklopedisi Milli Eğitim Yayınları 1946 E-MAİL
|
