|
|
|
|
Earle , 1601 yılında , York şehrinde doğar.İlk şiirlerini , 1616 yılında , Oxford Üniversitesinde okurken yazmaya başlar.1620'de , bu üniversitede öğretim üyesi olur.Bu arada , Oxford'daki Mesih kilisesine kayıt yaptırır.Ancak , bu şehirde uzun süre kalamaz.Merton'a göç eder ve burada bir burs kazanır. 1628 yılında , en önemli eseri olan , "Mikrokozmografi ya da Dünyanın Deneme ve Karakterlerde Keşfedilmiş Bir Parçası" yayınlanır.Önceleri elyazması halinde olan eser , yıllarca elden ele dolaşmaktaydı.Ancak , Edwart Blount , bu elyazmalarını derleyerek yayınlar.Eser , anonim olarak yayınlanır.Ancak , daha sonra , eserin sahibinin Earle olduğu ortaya çıkar. Karakterler üzerine deneme yazma düşüncesi ,1592'de Casaubon'un , Theophrastos'un "Karakterler" 'ini çevirmesi;ardından , piskopos Joseph Hall'un , 1608'de , Theophrastos tarzı "Erdemlerin ve Kötülüklerin Karakterleri" adlı eserini yazması üzerine ortaya çıkmıştır.Daha sonra , Thomas Overbury , pek derinliği olmayan karakter eskizleri yazmış;ardından John Stephens , 1615 yılında , "Yergisel Denemeler , Karakterler ve Diğerleri" adlı eserini kaleme almıştır. Earle'ün "Mikrokozmografi" 'si , döneminin yaşam biçimine ışık tutan , mizahi bir eserdir. Ancak , bu eser;Hall , Overbury ve Stephen'inkilerden daha yalın bir mizah anlayışı ve daha ilmi bir üslupla kaleme alınmıştır.Sözü edilen bu yazarlar , sürekli absürdlüklerini sergiliyorlar ya da arada bir göze çarpan bir karakteri çözümlüyorlardı.Ancak , Earle , karakter eskizleri görünüşü altında , döneminin yazılmamış sözcük ve edimlerinin , ahlaki anlamını ve önemini araştırıyordu. O , sıradan bir insanın yaşamının , ne denli büyük bir bölümünün önemli şeylerden oluştuğunu ve bu yüzden , önemsenmeyen küçük ayrıntıların , özenle incelenmesi gerektiğini söyleyen ilk yazarlardan biridir. Theophrastos , yalnızca , negatif karakterlere yer verirken;Overbury ve diğer ardılları , pozitif karakter betimlemelerine de yer vermişlerdir.Ancak , bu betimlemeler yüzeyseldir ve sosyal düşüncelerden de yoksundur.Buna karşın , Earle , karakter çözümlemelerini daha da ileri götürmüştür.Onun karakterleri , yalnızca , iyi ve kötü huylarıyla sınıflandırılmamış;onlara , daha iyi ya da daha kötü olmak olanağı da tanınmıştır.Böylece , Earle , roman yazarları için değerli bir ön çalışma yapmıştır.Earle , ayrıca , diğer karakter yazarlarının tersine , bazı karakterlerle alay etmemiş;bu tipleri , yanlış yönlendirilmiş kurbanlar olarak görmüştür.Yazar , bu tip karakterlerin acılarına ortak olur ve okuyucularına , bu duruma düşmemeleri için uyarılarda bulunur. Denemelerin yapısı , Theophrastos'un karakterlerinin şemasına uygundur.Kısa ve keskin betimlemenin ardından , kişi ve davranış biçimlerinin anlatımı ile ara sıra eklenen sahnelerde , bunların sergilenmesi gözlenir.Stil , akıllıca ve can alıcı noktalarla dolu ve alaycı bir anlatıma sahiptir.Earle , amacına ulaşmak için;antitez tümce yapısı , aliterasyon ve fantezi yüklü mecaz gibi , retorik biçimlerini kullanmıştır. Kendini beğenmişlik , bu denemelerde göze çarpar.Ancak , karakterlerin birçoğu ; borazancı , taşımacı , çavuş ve aşçı gibi sıradan figürlerden derlenmiştir.Earle;güçsüz bir adam , bir çocuk , basit bir taşralı , bir yoksul , bir korkak , sözünü sakınmayan bir bilgin , iyi kalpli bir yaşlı , kendini beğenmiş bir adam , genç ve deneyimsiz bir vaiz ve dinde bir kuşkucu gibi , genellikle farkına bile varmadığımız karakterleri betimler.Özen gösterilmezse , en sıradan gündelik yaşamın bile , nasıl hatalara ve hoşnutsuzluklara yol açabileceğini de söyler.Onun yöntemi , öncülleri gibidir.Ancak , başlangıç betimlemeleri daha tutarlıdır ve vardığı sonuçlar daha önemlidir. Earle , "Sözünü Sakınmayan Bir Bilgin" ve "İyi Kalpli Bir Yaşlı" adlı denemelerini; Overbury'nin "Sıradan Bir Bilgin" ve "Yaşlı Bir Adam" adlı denemelerine yanıt olarak kaleme almıştır.Yazar , ayrıca , üniversiteye duyulan ilgi konusunu , "Genç ve Deneyimsiz Bir Vaiz" 'de ele alır."Dinde Bir Kuşkucu" 'da ise , dinin ilkelerine dair , çeşitli tanımlar arasında bocalayan bir öğrencinin yaşadığı zorluklar anlatılmaktadır. Hall , Overbury , Stephens ve Earle;Theophrastos tarzı karakter eskizi yazımının , ulusallaştırılması sürecini tamamlamışlar ve Samuel Butler , John Cleveland ve William Law gibi ardıllarınca izlenmişlerdir.Earle'ün karakterlerinden yaklaşık 10 tanesi , konuları bakımından Butler'ınkiler ile benzeşmektedir.Bu ilginç benzerlik , okura;bu iki yazarın ,farklı üsluplarını kıyaslama olanağı vermektedir.Ancak , her durumda yöntem aynıdır.Seçilen karakterler , ana hatlarıyla değil;portreyi oluşturan birçok küçük özellik , yan yana getirilerek betimlenmektedir.Bu tür betimlemelerde , bazen ayar kaçar ve okuyucu bezdirilene kadar , en ince ayrıntılar anlatılır. 1630 yılında çıkan , "Harflerle Çizilmiş Resimler" adlı bir eserde , Earle'ün;"Bir Meyhane" , "Bir Hapishane" , "Dar Bir Sokak" ve "Paul'ün Yürüyüşü" adlı denemeleri yer alır.Earle , 1631 yılında , Pembroke kontu Philip'in yardımcısı ve papazı olur.Kont Philip , daha sonraları üniversitenin rektörü olunca ; Earle'ü , Wiltshire'ın Bishopston bölgesindeki papaz evinin başına getirir. Earle'ün , gün
geçtikçe ünü yayılmaktadır.Sonradan ;devlet adamı , felsefeci ve şair
olarak tanınan Lucius Cary , yani lord Falkland ile tanışır.Falkland'ın ,
Oxford yakınlarındaki taşra malikanesi olan , "Great Tew" 'da oluşturulan
"Merton" adlı grubuna katılır ve bu etkinlik üzerine , "Merton'ın Bahçesi"
adlı eserini yazar.Daha sonra , bu malikanede , lord Clarendon ile
tanışır.Clarendon , Earle için şunları söylemiştir: Earle , 1641 yılında , geleceğin kralı 2.Charles'a ve lord Falkland'a özel ders verir.Ayrıca 2.Charles'ın özel papazıdır.1643'te , Westminster'da toplanan "Papazlar Meclisi" 'ne seçilir. Ancak , krala ve Anglikan kilisesine bağımlılığı dolayısıyla , bu topluluğun üyeliğini kabul etmez.Yine aynı yıl , Salisbury katedrali'nde göreve getirilir.Ancak , bir süre sonra , "Kötü Kalpli" ilan edilerek bu görevden alınır. Cromwell'in , Worcester'daki büyük zaferinin ardından , 1644 - 1660 yılları arasında sürgüne gönderilir.Antwerp'te , Isaac Walton'ın arkadaşı ve sonradan Winchester piskoposu olan , George Morley'nin evinde 1 yıl kalır.2.Charles tarafından görevlendirilen Earle , 1.Charles'ın yazdığı sanılan ve idamı sırasında yayınlanan ünlü düşün eseri ,"Krallık İmgesi" 'ni Latinceye çevirir.Bu eser , 1649'da yayınlanır.Yazar , ayrıca;Richard Hooker'ın , "Kilise Yönetiminin Yasaları Üzerine" adlı eserini de Latinceye çevirir.Earle , daha sonra;Paris'te , York dükü 2.James'e katılarak , Restorasyonla birlikte İngiltere'ye geri döner. Yurda dönüşünde , Westminster katedralinin başpapazlığına getirilir.1661'de , kilise ayinleri kitabını gözden geçirip değiştiren komisyonda yer alır.Bu arada , teolog ve ahlakçı Richard Baxter ile tanışır.1662 yılının kasım ayında düzenlenen dini bir törenle , Worcester piskoposu ünvanını alır.10 ay sonra da , Salisbury piskoposluğuna getirilir.Bu görevdeyken , Anglikan kilisesine bağlı olmayanların gönlünü alarak uzlaşma sağlar.Gizli dini toplantılara ve "5 Mil Hareketi" 'ne karşı çıkar.Büyük salgın sırasında , Oxford'da , kral ve kraliçeye hizmet eder. Yazar , 17 kasım 1665'te , bu şehirde hayata veda eder. Kaynakça : - Crowned Masterpiece of Literature David J.Brewer / 1902 - The Cambridge History of England and American Literature 1907 - 21 - The Oxford Companion to English Literature - Biographical Dictionary of English Literature - Encyclopedia Britannica 1911 - Genuin Remains : Character - Kindler Neues Literatur Lexikon 1989 - Ana Britannica Ana Yayıncılık / 1986 - Büyük Larousse Gelişim Yayınları / 1986 - Türk Ansiklopedisi Milli Eğitim Yayınları / 1946
E-MAİL
|
