|
|
 |
Hayatı: Chalupka, 27 şubat 1812’de, Horna Lehota’da doğar.Bratislava Evangelik Lutherian Lisesi’nde öğrenim görür.1828’de, Pressburg’da; birkaç coşkulu arkadaşıyla birlikte, bir edebiyat derneği kurar.Derneğin amacı, genç Slovakların kalbini kazanmak ve yurtseverlik ülküsünü yeniden canlandırmaktır.Chalupka, daha sonra Viyana’ya gider.Burada, Tanrıbilim ve felsefe eğitimi alır. 1830’da, Ruslara karşı ayaklanan Polonyalıların yanında yer alır ve yaralanır.Öğrenimini yarıda bırakır ve ayaklanmaya katılanların yaralarını sarmak ve Slav kardeşlerine yardım etmek için Polonya’ya gider.Dönüşünde, papazlık yapmaya başlar.1848 devrimi öncesi, edebiyat kuruluşlarında önemli etkinliklerde bulunur.Chalupka’nın hayatı, bundan sonra; halkın ruhundan ve geleneklerinden beslenen, basit bir sanat çevresinde geçer.Yazar, 19 mayıs 1883’te, doğduğu yer olan Horna Lehota’da ölür.
Chalupka, önceleri dinsel şiirler yazmıştır.1842’de, kilise şarkılarından ve ilahilerden oluşan, “İlahiler Kitabı” adlı eserini yazar.“Anavatanım” adlı şiirinde, Tatra sıradağları gibi sert ve sağlam insanlarını; anayurdunun, doğal güzellik ve zenginliklerini anlatır.“Yas” şiirinde; Tatra dağı, aşağılanmış Slovaklar için yas tutar.Onları; bir yandan hüznün, bir yandan özgürlük savaşının, kara bulutları ile sarar. Chalupka, “Öyleydi ve Yine Öyle Oluyor” şiirinde; Slovakların, diğer insanlardan daha iyi yerlere gelmelerini diler.“Jel Ava ile Savaş” ve “Bombura” adlı şiirlerinde ise, Slovakların tarihindeki Grossmaehri krallığının, özgür geçmişindeki zaferler ile Slovakların; Romalı, Macar ve Türklere karşı kazandıkları zaferler vurgulanarak, kara esaretten ışığa geçişi anlatılır. Chalupka ,1863’te, “Turcin Poncian” adlı şiirini yazar.Bu şiirde, Osmanlılarla yapılan savaşlarda, halkın desteği ile sonunda zafere ulaşan, gözü pek Slovak savaşçıları anlatır.Onun, 1864’te yazdığı, “Öldür Onu!” adlı şiir ise; özgürlük isteğinin, yurt sevgisinin ve cesaretin simgesi olan bir şiirdir.Bu alegorik şiirin son dizesi, köleliğin çöküşünü haber verir. Chalupka’nın, ayrıca; “Arzu”, “Vefasızlık” ve Slovakya, Zarif Slovakya” adlı şiirleri ile “Kahraman” ve “Kazak” adlı düzyazıları vardır.Şiirleri, 1868 yılında, “Şarkılar” adı altında yayınlanır.Daha sonra, J.Skultety tarafından, Turcansky Svaty Martin’de birçok kez basılır.Kitap, devrim ruhunu ve halk şarkıları geleneğini taşımaktadır.
Chalupka, Slovakça şarkı formundaki şiir türünün, en eskilerinden ve öncülerindendir.1848’de, devrimci ve yurtsever şiirleri, Slovakya’da herkesin ağzında dolaşan şair; halk şiirinin ritmini, ruhunu ve stilini çok iyi kavramıştır.Chalupka, Karel Jaromir Erben’in analog piyeslerini andıran, tarihsel ve halkçı temaları işleyen epik şiirler yazmıştır. Onun şiirlerinde, sürekli 3 ana başlık vardır: özgürlük savaşı, anavatan ve ulus.Özellikle, güçlü halk kahramanlarını konu alan, devrimci-romantik şarkılarında; halkın, kendi hakkını, mücadele ederek kazanması gerektiği görüşünü dile getirmiştir.Şiirlerinde, toplumsal adaleti, kendine özgü tarzıyla yeniden kuran, haydut Janosik gibi karakterlerin yanı sıra, halk kahramanları da yer alır. Jan Chalupka’nın kardeşi olan şair,
Slovak ulusal uyanışının temsilcisi olan Ludovit Stur kuşağının, en eski
bir üyesidir.Onun şiirlerinde; ülkesinin dağları, denizleri, yani
topografyası önemli yer tutar.Buna, “Topografik Ulusalcılık” denir.Chalupka’nın,
1831’de, Polonya özgürlük savaşında yer alması ve savaşmaya hazır olması;
çevrenin dağlık karakterinden etkilenmiş ve karakterleri sertleşmiş
Slovakların, dış görünümünden ve gücünden kaynaklanmaktadır.Yüksek dağlar,
Slovakların gücünün ve ulusal uyanıştan sonra, Chalupka’nın özlediği
kucaklaşmanın sembolüdür. Kaynakça: - Histoire de la Litterature Tcheque H.Jelinek/1930 - Dictionnaire des Litteratures Philippe Van Tieghem/1984 - Mountains in the Context of the Slovak Romance Dagmar Kostalova - Wikipedia,The Free Encyclopedia - Türk ve Dünya Edebiyatçıları
Aziz Çalışlar - Büyük Larousse
E-MAİL
|
