Cercelez destanı,
15. yüzyılda Bosna’da yaşamış olan, Ali Cercelez’in başından geçen
olayların anlatıldığı bir destandır.Ancak, sonradan, Ali Cercelez olarak
anlatılan kişiliğin; aslında, Bosnalı bir savaşçı olan Gürz İlyas olduğu
ortaya çıkmıştır.
Cercelez destanı ile
ilgili, 15. 16. ve 17. yüzyıla ait tarihi kaynaklar vardır.İlyas, “Gürz(Yiğitoğlu)”
ünvanıyla anılmaktadır.Gürz İlyas, halk arasında hak ettiği üne kavuşmuş
ve dillere destan olmuştur.Onun, çok sayıda mülke sahip olduğu ve bu
mülklerinden çok büyük gelirler elde ettiği için, zamanının büyük
derebeyleri arasında yer aldığı bilinmektedir.Ancak, Gürz İlyas’ın adı,
1468 yılından önceki sayım defterlerinde geçmez.Bu da, onun o tarihten
önce; ya mal ve mülke sahip olmadığını, ya da kayıtlara, sadece ünvanı
olan, “Gürz” olarak geçtiğini gösterir.
Destanda, Gürz İlyas’ın
yenilmez yiğitliğinin kanıtı olan, katıldığı savaşlar da
anlatılmaktadır.O, bu savaşlara komutan olarak katılır.Bunlardan en
önemlisi, Vuk Gırguroviç ile Macarlara karşı katıldığı savaştır.Macarlar,
önceleri savaşta üstünlük sağlasalar da; sonradan, bu ikiliye karşı
gelemeyerek kaçarlar.Gürz İlyas, 1491 ya da 1492 yılının başlarında,
Yayçe’de Macarlara esir düşer.Budim’e gönderilir.Orada, yapılan işkenceden
ölür.
Cercelez destanı,
İbrahim Peçevi’nin Tarih’inde de yer alır.Peçevi Tarih’inde, Müslüman
Boşnak geleneğine ait Cercelez destanının, Budin kaynaklı olduğu
belirtilmektedir.Destanın, 16. yüzyıl sonları ile 17. yüzyıl başlarında,
Bosna ve Budin’de çok yaygın olduğundan söz edildikten sonra; Müslüman
Bosnalıların, Gürz İlyas’a olan bağlılığı anlatılır.Gürz İlyas’tan, Evliya
Çelebi de söz eder.Gürz İlyas’ı, Tanrı’nın yolunda savaşan bir yiğit
olarak anlatır.Sonuçta, başvurulan kaynaklara göre; Cercelez destanının
kahramanı Gürz İlyas, düşsel değil, gerçekten yaşamış bir kişidir.
Kaynakça:
- 15.-16. ve 17. yüzyılın tarih kaynaklarına göre
Gürz İlyas Cenana Buturoviç
Çevren Dergisi
Sayı: 23 Eylül 1979
E-MAİL
asmakat2002@yahoo. com
