Latinceleştirilmiş adı Petrus Abstemius olan Bornemizsa , 22 şubat 1535'de , Pest şehrinde doğdu.Yaramaz bir çocuk olan Bornemizsa , 1541'de Osmanlı Türkleri şehri ele geçirince , Macaristanın kuzey doğusuna götürüldü.Burada reformist eğitimle tanıştı.

      Kassa'da öğrenimini devam ettirdi.1556'da öğrenimini tamamlamak için İtalya , Fransa ve Almanya'ya gitti.Padova , Viyana ,Wittenberg üniversitelerinde hümanist disiplini ve Protestan teolojisi okudu.1560'larda ,kısa bir süre için , krallık elçiliğinde memur olarak çalıştı.Bu ülkelerde 8 yıl kalan Bornemizsa , öğrenimini tamamladıktan sonra Macaristan'a döndü.Dönüşünden hemen sonra , Protestanlığı yaymak için yoğun bir propogandaya girişmiş ; bir köyde bir süre papazlık , Protestan inancının yoğun olduğu yerlerde vaizlik yapmış , geleceğin üstatlarına öğütler vermiştir.Bu çalışmalar yüzünden , bir süre hapse atılmıştır.

      1564'te , Balassi ailesine papaz ; Macar Rönesans şairlerinin en büyüğü Balint Balassi'nin ise , özel öğretmeni ve danışmanı oldu.1570'ten itibaren , kuzey Macaristanın bir kaç küçük kentine rahip ; daha sonra , Peşte civarındaki Protestan cemaatlerine baş papaz oldu.Kont Julius Salm'ın topraklarında ; önce galgoc , daha sonra Sempte'de vaizlik yaptı.Bir ara kaçak olarak gittiği Viyana'da , krala ihanetten yargılandı ve hapse atıldı.Hayatının geri kalan bölümünü , İstvan Balassi'nin Detrekö'deki şatosunda ve çevresinde geçirdi.Tüm yaşamı boyunca , acı tartışmalara karışmış ve tacizlere dayanmak zorunda kalmıştır.Çünkü , çevresinde devamlı gördüğü günah , kötülük ve hatalara cesurca saldırıyordu.Kuzeydoğu Macaristanda , Luther'cilerin piskoposu iken , Katolik kilise'ye karşı amansız bir savaş sürdürmüştür.Kendi doğrularıyla , oradan oraya sürüklenen Bornemizsa ; tam dört kez evlenmiş , bir yıl içinde dört çocuğunu kaybetmiş , iki defa esir düşmüş ve sık sık ev değiştirmek zorunda kalmıştır.Bu fırtınalı hayata rağmen iyi bir servet yapmış , bu servetin büyük bir bölümünü , gezileri için harcamıştır.

      Kitaplarını basmak için kendi baskı makinalarını kuran Bornemizsa ; bu makinaları bir arabaya oturtarak , seyyar matbaa haline getirmiş ve ülkesini gezerek , Protestan propaganda bröşürleri ve kitaplar basmıştır.Topografya ve Macar folklorüyle ilgili araştırmalar da yapan Bornemizsa , 24 haziran 1584'te ölmüştür.

Eserleri :

1) Dini Şarkılar                     1553-1556

      Bu şarkılardan en önemlisi "Benim İçin Hüzündür" başlığını taşır ve Bornemizsa'nın ülkesini terketmeden önce yazdığı bir veda şarkısıdır.

2) Macar Dilinde Trajedi                1558

      Bu eser , Sophokles'in "Elecktra" ' sının özgün bir uyarlamasıdır.Viyana'da öğrenciyken öğretmeni Georg Tanner tarafından yönlendirilen Bornemizsa ; bu eseri , Yunanca'dan düzyazı olarak çevirmiştir.Reformun ve hümanizmin bu başarılı sentezi ; ilk sayfasında , İncil'den despot krallara tehdit niteliğinde bir alıntı taşır.Yazar , oyunun Yunanca orijinalini perdelere ayırmış , yeni karakterler eklemiş ve klasik üç birlik'lik kuralını çiğnemiştir.Trajedi , konu ve kişileriyle 16. yüzyıl Macaristanının durumuna uyarlanmıştır.

3) İncil'den ve Havarilerin Mektuplarından Alınan Dersler   1573-1579

      Bu eser , beş bölüm halinde çıkmıştır.

4) Hıristiyan Din Bilgisi                     1577

      Bu eser dört bölümdür.

5) Beş Ciltlik Vaaz Kitabı      1573-1584

      11000 sayfa tutan bu eser , Macaristan'da 16.yüzyıl yaşamının gerçek bir ansiklopedisidir.İlginç öyküler , canlı betimlemeler , orijinal psikolojik gözlemlerle doludur.Dönemin , sosyal ve ahlaki problemlerinin ilginç bir tablosunu çizer.Kitapta , Bornemizsa , kendi hakkında birçok açıklayıcı bilgi verir.Bu otobiyografik ögeler , çoğunlukla kişisel yargılar şeklindedir.

6) Şeytanın Günaha Çağrısı

      Bu kitap , "Vaaz Kitabı" 'nın 4. cildi olarak çıkmış , daha sonra ayrı olarak basılmıştır.Bornemizsa , aziz Augustinus'un "İtiraflar" 'ından etkilenerek yazdığı bu eserde ; akli ıstıraplarının , manevi çatışmaları ve günahlarını tüm ayrıntılarıyla ve insafsız bir içtenlikle okuyucularına aktarmıştır.Döneminin , ahlaki ve cinsel sorunlarını ele almıştır.Şeytanla ilgili , Macar ve yabancı kaynaklı birçok öykü yer almıştır.Eserin ilk bölümünde ; şeytanın varlığı , onun kandırma yetenekleri ve bunlara karşı korunma yolları anlatılır.2. bölümde ise ; ahlaki - dinbilimsel uygulamalar , yazarın deneyimleri ve papaz olarak izlenimleri anlatılır.Bu bölüme kaynak olarak , Johannes Manlius'un 1562'de yazdığı , " Locorum Communium Collectanea" adlı eseri ve Carion'un "Dünya Kroniği" adlı eseri gösterilmiştir.Eserde , bazı ulusları kötülenmektedir.Örneğin ; Osmanlı Türkleri ve Araplar , yaptıklarının şeytani olduğunu bilemeyecek kadar karanlıkta ve çingeneler , cinayet ve hırsızlıklarının kötü olduğunu farkedemeyecek durumda betimleniyor.Bornemizsa , şeytanın hiç farketmediğimiz yerlerde olduğunu savlıyor.Ona göre ; eğlendirici , hoş ve komik öyküler , şeytanın saklandığı yerlerdir.İnsan , bunların şeytan işi olmadığını düşünür ; ama , insanın bu şakalarla attığı kahkahalar , cehennemde feryatlarla ödetilecektir.

7) Dini Öğütler                             1580

8) Üç Bölüme Göre Düzenlenmiş Çeşitli İlahiler   1582

Sanatı :

      Macar dilinde eserler veren Bornemizsa ; gerek edebi , hırsı , gerekse İncil'e karşı duyduğu heves ve coşkunluk ile , kalemini hemen hemen bütün edebi türlerde sınadı.Ancak , daha çok ; bir kişiyi ya da konuyu hedef alan , anlatımın önemli olduğu , keskin sözlerle yazılan tiyatro ile kısa ve sivri dilli öyküde üstündür.

      Electra'yı tercüme ederken şöyle demiştir :

      "Birkaç yıl önce , Macar dilinde eserler üretmek adına bir başlangıç yapılmıştı.Bizler Çiçero'nun ve tüm medeni ulusların örneğini izlemeli ve ana dilimize hakettiği ilgiyi gösterip , onu geliştirmeliyiz."

      Başka bir yerde de şöyle söylemektedir :

      "Yazdığım onca sözcük , onca öykü aslında tek bir noktaya yöneliyor : İnsan doğası nedir?" Bornemizsa'yı önemli ve büyük bir yazar yapan , bu soruya yanıt aramasını sağlayan , merak ve heyecandır.

      Seneca , Çiçero ve Melanchton'dan etkilenen Bornemizsa'nın eserlerinin iskeleti , bu eşsiz kaynaklar üzerine kuruludur.O ; zamanla bu sınırları genişletmiş , Montaigne'in denemelerine benzer pasajlar üretmiştir.

      Bornemizsa , çağdaşlarının çalışmalarını da yakından izlemiş ve eserlerini okuyucularına önermiştir.Rönesans insanının , yeni yeni keşfedilmekte olan dünyasını sorgulayan Bornemizsa , bir sonraki yüzyıl boyunca katedilecek yolda , ilk adımları atan bir öncü olmuştur.

 

E-Mail

asmakat2002@yahoo.com