|
|
 |
Hayatı Balassi ; 20 ekim 1554'te , kuzey Macaristan'ın Zolyom şehrinde , zengin bir protestan ailenin oğlu olarak dünyaya geldi.Ailesi , baron ünvanına sahip aristokrat bir aileydi.Balassi'nin ilk öğretmeni , aileye 1564'te papaz olarak gelen Peter Bornemizsa'ydı.Kısa sürede çok iyi bir edebiyat eğitimi aldı.Antik çağın lirik şiirlerini , İtalyan şair ve hümanistlerini ayrıca Alman, Polonya ve Macar şiirlerini öğrendi.Balassi , daha sonra soylu ailelerin geleneklerine uyularak Nuremberg'e yollandı.Burada 5 yıl eğitim aldı.Osmanlı Türklerine karşı sınırları koruyan bir komutan olan babası Baron Janos Balassi , 1569'da aslı olmayan suçlamalar üzerine , İmparator II. Maximilian'ın emriyle tutuklandı.Ancak hapisten kaçan Janos Balassi , ailesi ile birlikte 1570'in ilkbaharında Polonya'ya gelir.Burada bir kaç ay kalırlar.Janos Balassi , daha sonra karısı Anna Sulyok ve küçük oğullarını Polonya'da bırakarak oğlu Balint Balassi ile saklanmak için Diveny'de bulunan Macaristanın ikinci büyük kalesine gelir.Babası ile 1570 yazını Diveny'de geçiren Balassi , burada Osmanlı Türkleri ile kurduğu dostça ilişkiler sayesinde türkçeyi öğrendi.İlk edebi eserini verdiği 1575 yılından önce , Balassi kendi dili Macarca dışında , sekiz dil daha öğrenmişti.Bunlar ; Latince , Almanca , Lehçe , Romence , Slovakça , Hırvatça ve Türkçeydi.Bu kadar dil , siyasi nedenle yaptıkları yolculukları kolaylaştırıyordu. 1572'de babası affedilince Kral Rudolph'un taç giyme töreni için Macaristanın geçici başkenti Pozsony'ye dönerler.Bu törende Balassi , okuduğu "Macar Çoban Dansı" şiiri ile tüm sarayı kendisine hayran bırakmıştır. Balassi , 1575'te amacı , Transilvanya ile Habsburg İmparatorluğunu birleştirmek olan bir harekete katıldı.Ama Transilvanya'ya giderken yolda saldırıya uğradı.Bu saldırıdan yara alan Balassi , Leh soylularının İstvan Bathori'yi Polonya kralı seçmesi üzerine yeni kralla birlikte Polonya'ya gider.Balassi , Polonya'da Krakow üniversitesi'ne giderek İtalyanca öğrendi.Ayrıca İtalyan rönesansı ve hümanizmi'nin zenginliği ile tanıştı.Bathori'nin sarayında ise askeri teknik eğitimini tamamladı. 1577'de babası , Habsburglar tarafından suçlanınca , onun onurunu savunmak için Macaristan'a döndü.Ancak babası ölmüştü.Babasının bıraktığı malvarlığı ise , amcaları tarafından gasp edilmişti.Aile topraklarını alabilmek için uzun süre uğraştı.Ama sonuç alamadı.Aynı yıl , asker olarak "Eger" kalesinde göreve başlar.Burada yazdığı "Ah , Kutsal Tanrı" isimli şiir , bu kadar kötü olaylar içinde Balassi'nin umudunu kaybetmediğini göstermektedir. "Tanrım bağrına almış olduğun , Cesur bir yürek ve neşeli bir ruhtur , Ve hiçbir şeyden korkmaz çünkü inanç doludur ; Şeytan , düşman , üzüntü , fakirlik Hiçbir şey ona zarar veremez , çünkü umut doludur." Balassi , 1578'de imparatorluk ordusunda yüksek rütbeli bir asker olan Kristof Ungnad'ın karısı Anna Losonczi ile tanıştı.Balassi'den yaşça büyük ve bir çocuk annesi olan Anna'nın ; kocasının , memuriyeti gereği uzaklarda olması nedeniyle , Balassi'yle ilişkiye girmesi zor olmamıştı.Balassinin geçim sıkıntısı çekmesi ve 1582'de Eger kalesindeki görevinden alınması üzerine Anna , Balassi'yi terk etti .Anna'dan sonra Balassi'nin ; Kata Morgai , Judit Bebek , Borbola Csaki , Judit Kerechenyi , ve İlona Krusith adlı kadınlarla ilişkisi olur.25 aralık 1584'te kuzeni Kristina Dobo ile evlenen Balassi , evlilikte aradığı mutluluğu bulamadı.Eşinin ailesi , bir süre sonra onu ensestlikle suçladı ve dava etti.Davadan beraat etmesine rağmen , evliliği 1588'de sona erdi.Bu olaylar üzerine amcası ve koruyucusu Andras Balassi tarafından geri dönülemez şekilde son kalan mal varlığı elinden alındı.Bu acı olayların etkisiyle inançlarında değişim yaşayan Balassi , 1586'da katolik oldu. Boşanmasının ardından , artık bir dul olan Anna Losonczi'ye geri döndü.Anna'yı evlenme teklifleri ile sıkıştırmaya başladı.Ancak dul kadın mal varlığını koruma çabasıyla Balassi'yi reddetti.Bu hayal kırıklığı üzerine , yıkılan Balassi , Lehlerin Osmanlı Türklerine karşı sefer düzenleyecekleri haberini alınca , 1589 eylülünde tek başına Polonya'ya gitti.Fakat bu savaş çıkmayınca , yolda Debno Şatosuna uğradı.Şatonun sahibi Ferenc Wesseleny'nin karısı Anna Szakandy'ye aşık oldu ve onunla altı ay boyunca yaşadı.Daha sonra Baltık kıyılarına doğru yoluna devam eden Balassi , bir süre yerel Braunsberg Cizvit Üniversitesi'nde konakladı.Buradan 1591'de ayrılıp Macaristan'a döndü.Şarap ve at ticareti yaparak geçimini sağladı.1593 yılında , Osmanlı Türkleriyle onbeş yıl sürecek bu savaşa Balasside katıldı.19 mayıs 1594'te Esztergom kuşatmasında bacaklarını kaybeden Balassi , geçirdiği acı dolu bir ameliyat sonrası , 30 Mayıs 1594'te ölmüştür.Son sözleri "İsa benim için öldü , bundan kuşku duymuyorum.Senin askerindim Tanrım ve senin için savaştım" olmuştur. Eserleri 1) Hasta Ruhlar İçin Küçük Çimenli Bahçe 1571 Balassi'nin edebi hayatına başladığı ilk çeviri eser.Balassi , edebi hayatına öğretmeni Bornemizsa gibi çeviri yaparak başlamıştır.Bu ; Bornemizsa'nın , Balassi üzerindeki en belirgin estetik etkidir.1571'de Polonya'dayken Michael Bock adlı yazarın , Krakow'da basılan bu eserini Macarca'ya çevirmiştir.Eser birçok kez basılmış ve evrensel bir başarı kazanmıştır.Balassi , bu çevirinin ardından , birçok dilden ve yazardan "Aşk Şarkıları" ya da o dönemdeki adıyla "Çiçek Şarkıları" çevirmiştir. 2) Ah , Kutsal Tanrı ! 1577 Balassi'nin , askerlik hizmetinin başlarında 1577'de "Eger" kalesinde yazdığı şiir.Bu şiir Balassi'nin hayatının trajik yanını en iyi betimleyen şiirdir. 3) Euryale ve Lucrece'in Güzel Hikayeleri 1577 Anonim olan bu eser , Balassi'ye maledilmiştir.Bu konu üzerine kaleme alınmış birçok hikaye arasında Balassi'ninki en önemli olanıdır.Eser 1577'de yazılmış , 1592'de yayınlanmıştır. İmparator Sigismond'un dalkavuklarından biri olan Gaspard Schlick (Euryale) , bir patriğin karısı olan Lucrezia'ya aşık olur.Patriğin sıkı denetiminden kaçan iki aşık sık sık buluşurlar.Bu denetimle başedemiyen Euryale , şehri terketmek zorunda kalır.Lucrezia acılara boğulur. Bu eser Macar "Anlatımcı Şiir" 'inin ya da "Tutkulu Aşk"şiirinin ilk örneğidir. 4) Barbara Chaks Adına Şiir 1577 Kata Morgais Adına Şiir 1577 Aenigma 1577 Bu şiirler , tanınmış aristokratların soylu bayanları ve genç kızları için yazılmış aşk ve iltifat şiirleridir.Bu şiirler , Alman , Polonya , Hırvat , Rum , ve Türk şarkılarının melodileri üzerine yazılmıştır.Bu şiirlerde rönesans şiirlerinin belirgin kalıp ve kuralları vardır.Ayrıca şiirlerde "Peripesi"ler yani "Umulmadık Sonlar kullanılmıştır. Balassi , bu şiirlerde "Akrostiş" de yapmıştır. 5) Anna Şiirleri 1578 Balassi'nin , 1578'de , Anna Losonczi ile tanıştıktan sonra yazdığı şiirleridir.Balassi , bu erken dönem şiirlerinde , duygu ve arzu dolu betimlemelerinde , dürüstlükle kendini Anna'ya bağlayanın ne olduğunu anlatır. Balassi , "Güzel Bir Macar Komedisi" adlı eserinin önsözünde sonsuz aşkından söz ederken ; onun , herhangi bir kadın değil , Anna Losonczi olduğunu vurgular.Karşımıza devamlı Anna Losonczi profili çıkar.Şairin yaşamını yönlendiren ve ona esin kaynağı olan hep O'dur. Bu şiirler , Balassi yaşarken basılmamış ve kaybolmuştur.1874'te , 17. yüzyılda yazılan bir şarkı kolleksiyonunun parçası olarak bulunmuş ve 1879'da basılmıştır. 6) Şarap İçenlere 1585 Balassi'nin ; Paskalya'dan 50 gün sonraki Hamsin Yortusu'nda , doğanın takınmış olduğu en güzel süsleri anlattığı şiir.Şair , sihirli bir bastonla dolaşır ve doğadaki herşeyi canlanmaya çağırır.Aniden çiçekler açar , kuşlar şarkı söyler , dereler sularla taşar.Sınır nöbet tutan askerler bile savaşı unutup doğanın barışını yaşarlar.Bu , onlar için , Tanrının yarattığı barıştır.Şairin şarap içmeye olan bu daveti , insanların gözlerini doğaya açması için bir bahanedir. 7) Julia Şiirleri 1587 - 1589 Balassi'nin Kristina Dobo'dan boşanmasının ardından Anna Losonczi'ye geri dönmesi üzerine yazılmış şiirler.Bu şiirlerde şairin Anna'ya ölümsüz tutkusunun anlatımı vardır.Üslup olarak Petrarca'ya öykünen şair , Janus Secundus'un eseri "Jula Divanı" ndan esinlenerek sevgilisine Julia adını vermiştir.Bu şiirlerin on tanesi Angerianus'nun "Şiirsel Buluşlar" ından esinlenerek yazılmıştır.İki tanesi Marullus ve Regnart etkilerinden doğmuş , üç tanesi ise Türk şarkılarının etkisi ile yazılmıştır.Ancak bu etkilere karşı , şairin kendi geliştirmiş olduğu 6-6-7-6-6-7-6-6-7 ölçüsü , AAB-CCB-DDB uyak düzeni ve "Balassi Kıtası"nda onun özgün ve zarif şiir anlatımını görebiliriz Balassi , Anna Losonczi'den aldığı yaralara ve yaşadığı hayal kırıklıklarına rağmen "Julia Şiirleri"ndeki tansiyonu hep yüksek tutmuştur."Julia Şiirleri" dizisi "Hoş Sözler ve Neşeli , Baldan Tatlı Öpüşler" adlı önemli bir şiir ile başlar."Aşktan Kurtulabilmiş Olan Ne Kadar Mutludur" adlı şiirde , Anna Losoncsi'den ayrılmaktan duyduğu mutluluğu anlatır Balassi."Benim Artık Bu Dünyaya İhtiyacım Yok" adlı şiirde ise Pozsony caddesinde tesadüf olarak karşılaştığı Anna Losonczi'nin kendinde uyandırdığı buruk aşk acısını anlatır. Bir diğer şiir "Julia'ya Rastlandığında" adını taşır.Bu şiirde , şairin Julia'nın karşısına aniden çıkmasıyla , kadının gülümsemesi anlatılmaktadır.Şairin asıl amacı , ruhunu harekete geçiren , kendisini heyecanlandıran gülümsemesini betimlemektir. "Julia Şiirleri" ile Macar şiirinde ilk defa kadın doğasını gözler önüne seren , yaşayan bir dişi figür ile karşılaşırız.Bu kadın , bazen zalim , bazen merhametli , biraz alıngan , biraz huysuz , biraz cilveli , bazen gülerken , bazen dans ederken kısacası günlük hayatın içinda bütün doğallığıyla betimlenir şair tarafından. 8) Güzel Bir Macar Komedisi 1588 Bu eser , İtalyan oyun yazarı Cristoforo Castelletti'nin "Amarelli" adlı komedisinin Macarcaya çevirisidir.Balassi , bu çeviriyi , İtalya'da yayınlandıktan bir sene sonra yapmıştır.Bu çeviride "Transilvanya'nın Nazik ve Soylu Hanımlarına" başlıklı sunuda ve yine kendi yazdığı önsözde , kendisini çeviriye iten şeyin Julia'ya duyduğu aşk olduğunu anlatır.Ayrıca edebi görüşlerini ve ilkelerini ortaya koyar.Balassiye göre , Macar dili , öbür büyük diller gibi anlatım yetisine sahiptir.Rönesans aşk komedisi , Macar edebiyatında yeni bir biçim yaratmak amacıyla çevrilerek bölgeselleştirilmelidir.Tanrının insana en büyük lütufları olan ; iyi bir dili , düşünme yeteneğini ve şiir yazmayı , Macaristandaki Püriten eğilime rağmen aşkın tanımı için kullanmak gereklidir.Balassi , kimsenin kendisinden tarih ya da teolojik sorunlarla ilgili yazmasını beklememesini , bir şair olarak , aşkın önemini yazma hakkı ve zorunluluğu olduğunu söylüyor.Bunun ardından , Balassi , gerçek aşkın yararlarından söz eder.Ona göre aşık bir insan , değişime ve düzelmeye hazırdır.Aşk , hem kahramana , hem aptala , hem cesura , hem korkağa eşit bişimde konuşur.Balassi , bu komediyi yazarak "Sonsuz Aşk" ın örneğini göstermiştir. 9) Jephta Balassi'nin , İskoç yazar George Buchanan'dan çevirdiği tiyatro eseri. 10) Bir İtalyan Oyun Çevirisi 1589 11) Asker Şarkısı Bu şiir , askeri hayatın neşeli bir övgüsüdür.Şair , asker olarak sınırlarda yaşamaktan güzel birşey olmadığını , bu hayatın tat ve anlamı olduğunu , ölümün , her gün oynadıkları bir oyunun bir parçası olduğunu , kendi yaşadıklarının dışındaki hayatın saçma olduğunu anlatır. 12) Askerlerin Yürüyüşüne Övgü 1589 Savaş için hazırlanan askerlerin betimlendiği bu şiir , doğanın güzelliği ve yürüyüşlerle geçen bir hayata sunulan bir şükran şarkısı ile başlar , dokunaklı bir veda ve dualarla sona erer.Şiirin bir bölümünde askerlerin erdemlerini şu şekilde över. İyi bir isim , Görkemli bir ün kazanmak için Geride bırakıyorlar herşeyi ; İnsanlıklarını Ve yiğitliklerini , Ki bunlardır herkesin sahip olması gereken. 13) Rahim Tanrım Balassi'nin George Buchanan'dan çevirdiği ilahi. 14) Neşe Dolu Saf Ruhlar : İlahi Kalabalık Balassi'nin Theodore Beze'den çevirdiği ilahiler. 15) Çeşitli İlahi Çevirileri Balassi'nin Jan Kochanowski'den çevirdiği ilahiler. 16) Mezmur ve Tefsir Çevirileri Balassi , bu çevirileri , çeşitli dinsel metin kolleksiyonlarından yapmıştır. 17) Gidecek Hiçbir Yerim Yok 1589 Balassinin , kısa fakat dokunalı bir yakarı şiiri. 18) Turnalara 1589 Hayatının son beş yılını huzursuzluk ve gerginlikle geçiren Balassi'nin maddi durumu da oldukça kötü durumdaydı.Krallık sarayından da yardım alamayan Balassi , ülkesini terketmeye karar verir.Bu şiir , bu karardan sonra yazılan bir ağıttır. 19) Celia Şiirleri 1590 Balassi'nin Ferenc Wesselenyi'nin karısı Anna Szarkandy'ye aşık olması ve onunla 6 ay boyunca yaşaması sonucunda ortaya çıkan bir şiir dizisi.Bu şiirler , "Julia Şiirleri gibi" duygusal ve tutkulu değilse de , betimlemeleri çok daha canlı ve coşkun , erotik nitelemelerle yüklü ve şehvanidir. 20) Merhametli Tanrı 1591 Huzur Ver Bana 1591 Bu iki şiir , ailesinden ve dostlarından uzakta, sürgün yalnızlığı çeken bir insanın , ölümü kabullenmiş ruh halini yansıtan dualardan oluşur.Bu şiirlerinde , sürgündeki şair , artık şiirsel yolculuğunu tamamlamış ve ustalığa ulaşmıştır.Kendisini , günahlarının affolunacağına inandığı son ve ebedi uykusuna hazırlamakta ve ölümü arzulamaktadır. 21) Bir Polonyalı Sitar Çalgıcısı 1592 Basit bir aşktan esinlenerek yazılan bu şiir , Balassi'nin lirik şiirlerinde şarkı ve dans formunun eriştiği yetkinliği gösterir. 22) Ad Manilium Bu şiir , İtalyan şair Marullus'un , arkadaşı Manilius Rhallus'a yazdığı bir şiirdir.Marullus , başından birçok trajik olay geçen arkadaşına , eski olayları unutmasını ; mevsiminin güzelliğini , gençliğin tatlılığını keşfetmesini öğütler. Balassi , bu şiirde değişiklik yaparak , ülkesinden ayrılmak zorunda kaldığı için üzüntülü olaylar yaşadığından , kendi duygusal dünyasına uygun yazmıştır. 23) Christina Adına Şiir Güzel Bir Kız İçin Şiir Balassi'nin çeşitli aşk maceraları sonunda yazdığı şiirler.Bunlardan ilki , şiirsel şekil ustalığı açısından önemlidir. 24) Türk Şiir Çevirileri Balassi'nin eserleri arasında , Macarca'ya çevirdiği iki Türkçe mısra ve dokuz kıta vardır.Ayrıca Türkçe ismi anılmayan , Türkçeden çevrilen bir Macarca şiir daha vardır.Balassi'nin 16. yüzyılda gelişme gösteren Türk halk edebiyatına ilgi gösterdiği açıktır.Bu edebiyatla ilgili bilgilerini , Türk saz şairlerinden almış ve kıta adı verilen halk türküleri dörtlüklerini iyi öğrenmiş ve hatta söylemiştir.Fakat buna rağmen Balassi , Türk halk edebiyatı örneklerini edebi bir değer olarak görmemiştir.Macaristan'a gelen veya Macaristan'da yaşayan Kul Piri , Temeşvar'lı Gazi Aşık Hasan ve Gevheri ; Balassi'yi etkileyen Türk saz şairlerindendir. Viyana'da bulunan bir yazmada üç şiir bulunmuştur.Bunlardan birincisi , yazarı Diviny'li Mehmed olan "Macari-Türki"adlı Macarca bir şiirdir.İkincisi , Hüsrev Aşıkin adlı şairin "Gazel-i Türki ve Macari" isimli şiirlerdir.Üçüncüsü , Mehmed adlı şairin Hırvatça şiiridir. Balassi'nin , bunlardan Diviny'li Mehmed'in "Macari -Türki" adlı şiirini çevirdiği ileri sürülmüştür. Balassi'nin Türkçeden Çevirdiği Bazı Şiirler Şunlardır :
Ben seyrane gider iken Gerekmez dünya sensiz
Alem çiçeği derer isen , bir güle değmez Sohbette güzel olmaz ise , bir pula değmez
Yeni ebrulerin kurmuş kemanı Atar gamze oku , canın nişanı Yoluna koymuşum ben , cism-ü canı Sever dilber beni , ben dahi anı
Dedim ol şah güzele var mı ola bir mah bedeli ? Gül gibi güldü , dedi ki : Ya ne sandın be deli ? Kimseler görmüş değildir , tenden canın gittiğini İlla ben gözümle gördüm , işte canındır giden
Ey benim gül yüzlü yarim , dünyamı zindan eyleme Aşığı tepeleyip kan üstüne kan eyleme 25) Ellibirinci İlahi : Hep Merhametli 1594 Balassi'nin , ölümcül bir şekilde yaralı iken yazdığı bu son şiir , Theodore Beze'nin bir şiirinin çevirisidir. 26) Credulus ve Julia'nın Komedisi Balassi'nin , bir komedi tiyatro eseri. Sanatı : 1) Dini Şiirler 2) Vatan ve Askerlik Şiirleri 3) Aşk Şiirleri
1) Dini Şiirler Balassi'nin dini şiirlerinde, onun dini duygusalllığını kökleri, bizi ortaçağın evrensel dindarlığına götürür. Diğer taraftan , protestanlığın ani canlanışının , Hıristiyan topluluklara etkisini gösterir. Ancak , Balassi'nin dini şiirleri ile,Protestanların dini şiirleri arasında fark vardır: Balassi'nin şiirlerinde birey, Protestanların şiirinde ise cemaat yalvarır. Balassi'nin dini şiirleri tamamen bireyseldir.Balassi'nin sanat yaşamının başlangıcı , İsa'ya derin bağlılığının damgasını taşır. Dini şiirlerin ana teması , günah bilinci ; en cok kullandığı kelime ise , pişmanlıktır.Balassi'nin , gerçek ve içten dini şiirlerinde bir yüzleşme, bir mücadele ruhu vardır. Bu şiirler , içsel çatışmaların ağına yakanlanmış huzursuz bir ruhun; yoğun, duygusal ve kederli taşkınlıklarıdır.Balassi , inancını okuyucularıyla paylaşmayı öneriyor ve Tanrı ile kişisel diyaloğunu okuyucuya öyle bir şekilde veriyor ki ; okuyucu da , Tanrı ile olan bu dost ve kişisel ilişkiye katılabiliyor. Balassi , şiirlerinde Tanrı ile içten bir şekilde konuşur.Onun bu içtenliğinde , Tanrıya kavuşmak arzusu sezilir.Balassi ayrıca , günahın temel , dogmatik gerçeğini sorgulamadan , Tanrı ile tartışır.Ama bu tartışmada mantıklıdır ve günahkarlığını kabul edecek kadar alçak gönüllüdür. 2) Vatan ve Askerlik Şiirleri : Balassi , yalnızca bir şair değil , bir "Asker Şair"dir.Tarihe , ülkesine ve kendisine , olayları meydana getiren birisi olarak bakmaktadır.Aktif bir görevi varken , ülkesine deneyimli bir asker olarak hizmet ederken kalbinde stoacı felsefeye yer yoktur.Bu tür şiirlerde , kendini cesaretlendirmek için ; Tanrının , doğayı mutluluk ve eğlence için yarattığını söylüyor.Yaşam ve ölüm arasındaki askerlere , doğanın güzelliğini göstererek umut veriyor. 3) Aşk Şiirleri Balassi , diğer erken Barok şiirleri gibi belirgin bir "Dertsiz Şiir" tarzı seçmiş ve bu aşk şiirlerine "Çiçek Şarkıları" ismini vermişti.Barok lirik şiiri'nin , aşkı betimlemek için olan özel kuralları , Balassi için de geçerliydi.Bu kurallara göre : aşk , kalp ve duygulara değil , akıl ve mantığa seslenirdi ve bu tensel aşk , ilahi aşktan ilhamını alırdı.Aşk betimlemelerinde içten duyguların yerine yapmacıklı benzetmeler , mecazlar , tezatlar ve mitoloji'den alınan figürler kullanılırdı. Balassi'nin aşk şiirlerinde ; sevilen kadının yanakları gül gibi , teni beyaz , bakışları turna bakışı gibi , ağzı güzel ve küçük , sözü baldan tatlıdır.Buna rağmen düşmandır , gözleri oklar atar , şairi esir alır ve zulmeder.Aşık şair ise sevdiğinin kölesidir ve aşkı asla sona ermez.Balassi , aşkın insan kalplerine işkence ettiğini bilmektedir.Ama "Cupid" tarafından esir edilmişken , hapishanenin ne olduğunun bilincinde değildir.Çünkü , ona göre , kendi doğasının felsefesiyle ilgilenen bir aşk , aşk değildir.Balassi'nin aşk şiirleri zamanında hor görülmüş ve açık - saçık sayılmıştır. Balassi'nin şiirlerini inceledikten sonra , gelelim sanatının genel tanımına : Balassi , ülkesinin edebi sahnesine çıktığında , amacı sadece eğlendirmek olan edebiyat saygı görmüyordu.O ; Macar şiirini , Avrupa standartlarına ve evrensel kriterlere uygun hale getirmiştir. Balassi'nin şiirleri , Fransız "Pleiade" şairlerininkine çok benziyor.Bu benzerliği , sadece Balassi'nin o şiirleri okumuş , sevmiş olmasına bağlamamalı.Aynı eski ve doğal kaynaklardan beslenmiş olması da önemli bir neden.Yalnızca Fransız Rönesans şairlerinin çağdaşı olmakla kalmamış , onların Macaristan'daki manevi ve ahlaki karşılığı olmuştur. Balassi'nin şair ruhu isyan tanımamaktadır.O , yaratıcılığın ruhuna , dini ruhun ayrıcalıklarını reddederek ulaşmaz.Evrenselliğin doruğuna , inanç dünyasını şiirsel bir forma sokup ulaşır.O dönemin edebiyatı , kendini teolojik sorunlara vermişken , Balassi'nin şiirleri ; tanrıya olan inancı , savaş ve askeri yaşamla ilgili heyecanı ve bitmek tükenmek bilmeyen aşkları , doğasının eşsiz kompozisyonları ile sunmaktadır.Balassi'nin şiiri , 16. yüzyıl Macar edebiyatında benzersiz bir fenomendir.Kendisinden öncekilerin hiç biri ona yol göstermemiştir. Bir Rönesans insanı olarak Balassi , 16. yüzyılın iki estetik akımının etkisinde kalmıştır : Petrarca'cılık ve Platon'culuk.Rönesans şairlerine göre aşk , insanları mükemmelliğe götüren tek yoldu.Platonik aşk kavramı sayesinde , Rönesans şairi , insan aşkının onu nereye götürebileceğini görebiliyordu.İnsan aşkının kendi içerisinde bir sonu yoktu.Ama doğa üstü bir güce sahipti.Ve bu , kadın ile erkeği sosyal ve dini ön yargıların ötesine taşıyordu. Balassi , bu görüşleri "Hoş Bir Macar Komedisi" adlı oyunun önsözünde paylaşıyordu.Ama yalnızca bu , tek başına Balassi'nin estetik değerini göstermek için yeterli değildir.Petrarca'cılık ve Platon'culuktan , dönemin tüm şairleri gibi etkilenmiş olsa da , orijinalliği ; onu , tüm zamanların sıradışı bir şairi yapmaktadır. Balassi'nin orijinalliği ; kendi eleştirdiği şiir ölçüsü , uyak düzeni ve "Balassi Kıtası"dır ."Balassi Kıtası" , metnin monotonluğunu yok etmiş ve böylece kendi inanılmaz müziğini yaratmıştır.Balassi , kalıplaşmış formları ise , olası hayali bir aşkı anlatmak için değil ; kişisel mutluluk ve üzüntüyü , doygunluk ve kızgınlığı , umut ve hayal kırıklığını anlatmak için kullanmıştır.Balassi'nin sanatı , Macar edebiyatının kendi dönemine kadarki başarı ve kazanımlarının benzersiz bir sentezi değil ; aynı zamanda bu birikimin çarpıcı biçimde değiştirilmesi ve yeniden üretilmesidir.O , tek başına Macar şiirini , gezgin halk şairlerinin düzeyinden alıp , zarif Rönesans şiirine taşımıştır. Kelimenin tam anlamıyla bir "Alim Şair" olan Balassi , mizacı ve sıradışı kişiliği sayesinde , lirik yazının öncüsü olmuştur. Kaynakça : - A History Of Hungarian Literature Tibor Klaniczay 1983 - Old Hungarian Literary Reader Tibor Klaniczay 1985 - A Journey İnto History - Essays On Hungarian Literature Moses M. Nagy 1990 - Dictionnaire Des Litteratures Philippe Van Tieghem 1984 - Dictionnarie Biographique Des Auteurs Laffont-Bompiani 1964 - Le Nouveau Dictionnaire Des Oeuvres Laffont-Bompiani 1994 - Kindler Neues Lexikon 1988 - 1992 - Ana Britannica Ana Yayıncılık 1986 - Büyük Larousse Gelişim Yayınları 1986 - Türk Ansiklopedisi Milli Eğitim Yayınları 1946 - Dünya Yazarları ve Eserleri Ansiklopedisi May Yayınları 1967 - 1968 - Tercüme Dergisi Milli Eğitim Yayınları 1953 - Macar Edebiyatı Tarihi Ankara Üniversitesi Dil-Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları J.Eckmann 1946
E-MAİL
|
