Atuagagdliutit, Grönland’da çıkan ilk Eskimo dergisidir.Dergi, 1848’de, Danimarka’dan Grönland’a gelmiş olan, yazar Hinrich Johannes Rink tarafından çıkarılmıştır.Rink, 1855’te, küçük broşürler basarak işe başlar.Önceleri, Jesper Brodersen’in matbaasını kullanan Rink; 1857’de, kendisi için, Danimarka’dan matbaa getirtir ve Grönland’ın ilk sürekli matbaacısı olur.

      Rink, Grönland’daki kültür erozyonunu görmüş ve bu kültür yol olmasın diye, bir dergi çıkarmayı düşünmüştür.Arkadaşları, Samuel Kleinschmidt ve E. Jassen’in desteğini alan Rink, bu ilk Grönlandca dergiyi çıkarır.Derginin editörü, Rasmus Berthelsen’dir.Derginin basım işleri, Lars Moller tarafından yapılmaktadır.Ancak, sonraları; Berthelsen’in yerine, Moller editör olur.

      “Özgür Dergi” anlamına gelen Atuagagdliutit,1861 yılında çıkmaya başlar.Önceleri, aylık olarak çıkan dergi; daha sonra, dağıtım zorlukları nedeniyle, yılda bir kez çıkmaya başlar.İlk çıktığında 200 kopya basılan bu dergiyi, Berthelsen, 1874’e kadar çıkarır.Dergi, onun yerine editör olan Moller’in, 1921’deki ölümüne kadar çıkmaya devam eder.Yayınlandığı ilk 43 yılda, 34 cilt ve 548 sayı çıkmıştır.İlk sayı, 1 haziran 1861’de çıkar.1 nisan 1874’deki 193.sayıdan sonra, 1.sayıdan başlar ve 12. sayıdan sonra yine 1. sayıdan başlar.Böylelikle, her 12 sayıdan sonra, yine 1. sayıdan başlanmış olur.Ancak; bir kez 9, bir kez 10, bir kez 11, bir kez de 13 sayı çıkar.Dergi, 23 mart 1904’teki 12. sayısıyla, aylık yayınlanma dönemini kapatır ve bundan sonra, yılda bir kez çıkmaya devam eder.Bu dergilerde; 249 levhada, 324 taşbaskı resim ve gravür vardır.

      Derginin hazırlanmasında, yükün çoğu Moller’in üzerindedir.Bir marangozun oğlu olan Moller, Rink ve Berthelsen’den, basım işiyle ilgili her şeyi öğrenmiştir.Dergide bulunan çok sayıdaki taşbaskı, onun eseridir.Ancak, onun bu başarısının ardında, Kangeq’li Aron vardır.Aron, verem nedeniyle hasta yatağında yatarken; Aron’un özel yeteneğini duymuş olan Rink, onu ziyaret ederek, dergiye katkısını sağlamaya çalışır.Rink, Aron’a; kağıt, kalem, suluboya ve çeşitli resim malzemeleri alır.Dergi için gerekli olan mürekkep ise, genelde bulunmuyordu.Bunun yerine, ev yapımı mürekkebe benzer bir madde kullanılıyordu.Bu maddeyi kullanmak için, kağıdın ıslak olması gerekiyordu.Ancak, ıslak kağıt da, çabucak donuyordu.Moller, yabancı bir sözcük ya da deyim için Grönlandca karşılık bulamadığında, kendi dehasını kullanıp, yeni bir sözcük ya da deyim üretmiştir.

      Dergide, Grönlandlılar için yazılmış sayısız makale bulunuyordu.Bu makaleler; avcılık, ünlü kişilerin yaşamı ve sosyal olaylar üzerineydi.Yabancı destan ve öyküler, yerel efsanelerle birlikte sunuluyordu.Ayrıca, Avrupa klasikleri, bölümler halinde veriliyor; peri masalları, binbir gece masalları, Andersen masalları, Grönland mitolojisi, Danimarka efsaneleri, Robin Hood efsanesi, Daniel Defoe’nun Robinson Crusoe’su yayınlanıyordu.Dergide, ayrıca; Johannes Ungalaq’ın, Kap Farvel’in kuzeyinde yer alan küçük bir yerleşim merkezindeki gündelik yaşamı betimleyen yazıları yer alıyordu.Dergide, sadece yetişkinler için değil, çocuklar ve gençler için de yazı vardı.Etnografya, gezi betimlemeleri, doğal tarih ve daha birçok konu, çocuklar için hazırlanıyordu.

      Atuagagdliutit’in başarısı, ulusal bir gurur kaynağıydı.Dergiyi alanlar, onu yalnızca okumamış; sayfalarını kesmiş, resimlerini kullanmış ve metin bölümlerini de, tüfeklere saçma doldurmak amacıyla kullanmıştır.Bu yüzden, zaten az sayıda basılan bu dergi, günümüze kadar zorlukla gelmiştir.Bugün için yıpranmadan elde kalan, sadece 5 dergi vardır.

      Atuagagdliutit, Grönlandlılara, yalnızca dünyanın kapılarını açmamış; aynı zamanda, Grönland kültür tarihine, önemli katkılarda bulunmuştur.Yerel dille basıldığı için, dünyada olup biten olayları, gayet açık ve anlaşılır bir şekilde okurlarına sunabiliyordu.Bu dergi sayesinde, Avrupa ile Grönland arasında açılmış olan kültür uçurumu kapanmıştır.


Kaynakça:

- The First Eskimo Newspaper

- Atuagagdliutit/Grönlandposten

- A Long Run of the Great Atuagagdliutit

- Kindler Neues Literatur Lexikon                 1989

 

 


 

E-MAİL

asmakat2002@yahoo.com