|
|
 |
Cizvit filozof ve Tanrıbilimci."Baba Andre" adıyla da anılır.22 mayıs 1675'te , aşağı Bretanya'da , Cornouailes kontluğundaki Chateaulin'de doğdu.İlk eğitimini Quimper'de aldı.Bu ilk eğitim derslerinin arasında felsefe de vardı.Yalnızlığı ve düşünsel çalışmaları sevmesi ve güçlü dinsel inançları nedeniyle , arkadaşlarının onu bu kararından vazgeçirmek için çok uğraşmalarına rağmen ; 1693 yılında , Cizvit'lere katıldı.Burada , söylev yeteneğiyle dikkat çekti. 1706 yılının başlarında , papazlık yapmaya başladı.Paris'te bulunduğu sıralarda , Malebranche'la tanıştı.Malebranche , kendisine Descartes felsefesini öğretmiştir.Andre artık , hem Malebranche'ın sadık bir arkadaşı , hem de bu felsefenin iyi bir izlemcisi olmuştur.Ancak Cizvitler , Descartes sistemini ; kafir , karanlık , imana ve akla aykırı buldukları için , Andre'yi Paris'ten ve arkadaşından ayırdılar.Ve kendisini, Roma'da başpapaza yalvarması koşuluyla ; Tanrıbilim öğrenimini tamamlaması için , Fleche'e yollayacaklarını söylediler. Andre , 1709 yılında , Amiens kolejinin felsefe profesörlüğüne getirildi. Burada verdiği derslerde örtülü bir şekilde Malebranche'ı savunmuştur. Andre , daha sonra , Rouen kolejine gönderilir. Burada verdiği derslerde, Descartes etkisi sezilince , Cizvitlerce başka okullara atanır. Amiens'de , Cizvitlere karşı yazdığı bir yazı yüzünden mahkum olur.Tuttuğu notlar ve kitapları parçalanır. Köşesine çekildiği bir zamanda yazdığı , Malebranche'ın hayatına dair bir eserde;dekartçılığın , Hıristiyanlığa ve akla en uygun bir felsefe olduğunu savunduğu için , Bastille hapishanesine atılır.Andre , kendisini acındıran bir mektupla ; büyüklerinden , suçunun bağışlanmasını ister. Bu şekilde affedilen Andre , Rouen'daki eski görevine döner. 1726 yılında , ölümüne kadar kalacağı Caen'a gönderilir. Burada "Eşsiz matematik profesörü" olarak ünlenir. Bir süre sonra , Bilim Akademisi ile Sanatlar ve Güzel yazılar Akademisi'ne üye olur. İnsanlar; bilim , sanat , felsefe ve Tanrıbilim konularında düşüncelerini almak için , ona mektup yazmışlardır. Ayrıca , şehri ziyaret eden seçkin kişiler , Andre'ye uğramayı görev bilmişlerdir. Ona mektup yazan seçkin kişiler arasında ; gençlik dönemi için Malebranche , yaşlılık dönemi için Fontenelle sayılabilir. Andre , 1759 yılında , yaşlılığı nedeniyle ders vermeyi bırakır. Rouen parlamentosu , ölümüne kadar onun gereksinimlerini karşılar.Andre , 26 şubat 1764'te , Caen'de ölmüştür. Andre'nin , ilk kez 1741'de yayınladığı eseri "Güzellik Üzerine Deneme" , Caen akademisinde okunan 8 söylevden oluşur. Bu söylevlerde , ustaca yazılmış bir yığın ince düşünce vardır. Eser ; tumturaklı ve bıkkınlık verici tekniğine karşın , ele aldığı konuların tutarlılığı ve bazı çözümlemelerinin inceliğiyle değer kazanmıştır.Eser , Avrupa kültürel yaşamı üzerine kalıcı bir etki yapmıştır. Andre'ye göre , 3 tür güzellik vardır: 1- Temel (özlü)güzellik Andre , bu konuların her birinde ; kesinlikle Tanrısal ve seküler olandan bağımsız , mutlak ve temel bir güzellik keşfettiğini savlar. "Doğal güzel", yaratanın niyetine bağımlı ; ancak , bizim düşünce ve zevklerimizden bağımsızdır. Doğanın yarattıklarında gözlenen türde özelliklere sahiptir. Doğal güzel kavramı , davranışlarımızdaki "Temel güzel" 'in gözlemlenmesinden başka birşey değildir."Doğal güzel", doğanın ürünlerine bağlı kalınarak yapılan resimlerde ve aynı türde öykünmeci yapıtlarda göze çarpar. Andre'ye göre "Temel güzellik", Tanrısal alana ve hiçbir kuruma bağlı değildir."Doğal güzellik", insani görüşlere değil , Tanrısal teorilere bağlı olan güzelliktir."İnsani güzellik" başlığı altında olan ve cisimlerde bulunan güzelliklerden olan "Kavranabilir güzellik", ahlaksal ve tinsel iken; "Duyarlı güzellik" ise , görünür veya müzikaldir. Andre , güzelliklerin sınıflandırılmasını "Güzellik Üzerine Deneme" adlı eserinde şu şekilde tanımlamaktadır. "Tasarımımın genel bir planını vermek için , kutsal da olsa her kurumdan bağımsız bir güzellik olduğunu ; insanların görüşlerinden bağımsız ve doğal bir güzellik olduğunu , sonuçta , insansal kurumun ve bir noktaya kadar keyfi olan bir tür güzellik olduğunu söylüyorum. Güzellik , ya zihinde ya da bedende göz önünde bulundurulabileceğinden ; hiçbir şeyi karıştırmamak için , güzelliği , farklı bölgelere ayırmak gerektiği yeterince görülmektedir : Duyarlı güzellik ve kavranabilir güzellik ; bedenlerde gördüğümüz duyarlı güzellik ve zihinlerde gördüğümüz kavranabilir güzellik olarak. Kuşkusuz , her ikisini sadece akılla ; duyarlı güzelliğin duyular aracılığıyla aldığı düşünceleri , dikkatli akılla ve kavranabilir güzelliğin saf zihin düşüncelerini , yine dikkatli akılla fark edebiliriz." Andre'ye göre sanatsal ürünlerde güzellik kavramları şöyle sıralanır : 1- Temel güzellik : 2- İnsan yaratımına ilişkin
güzellik : 3- Sistemli güzellik :
4- Kuraldışı güzellik :
a- Dehaya ilişkin güzellik :
b- Zevke ilişkin güzellik : c- Salt kaprise ilişkin
güzellik : Andre , eserinde ; Güzel' i , genel olarak tüm farklı yönleri içinde değerlendirir. Güzel' i bir bütün olarak ele alır. Bize , Güzel' in sonsuz kurallarını veren genel kavramları ruhtan ayırır. Ona göre , ruhun doğal yargıları , bu tinsel düşünceler içerir. Ancak , bu düşünceler , doğal yargılara zarar vermeden iç içe yaşarlar. Andre' nin diğer eserleri ise şunlardır : 1- İnsan Üzerine : Bu eser , bedenin başlıca görevleri , ruhun çeşitli yüklemleri ve ruhla bedenin birleşmesi gibi sorunlara ait söylevlerden oluşmuştur. Andre , bu eserinde ; beden ve ruh ilişkisini , aykırı sonuçlara varmadan , din dışı çıkarımlardan , yorumlardan alabildiğine uzak durarak işlemeyi başarmıştır. 2- Erdem ve Saygınlık Üstüne Deneme : Andre , bu eserinde ; güzel kavramının tüm ayrımlarını yaparak , yararlı olan sadece , bir tek güzel olduğu sonucuna varır. Ona göre , saptanan etkiyi en kusursuz şekilde üreten her şey , en üstün Güzel'dir. Andre'ye göre , güzel bir insan , tüm organlarının birbiriyle en orantılı olduğu ve gereksinimlerini , böylece , en kolay yoldan sağlayan kişidir. Erkek , kadın , at ve diğer hayvanlar ; doğa içinde belli bir düzen içindedirler. Çünkü , doğadaki bu düzen , üstlenilecek görevleri belirlemiştir. Görevler , organizasyonları ve organizasyonlar da , az ya da çok , kusursuz ya da güzel olanı belirlemiştir. Bu belirlenim kuraldışı değildir. Dolayısıyla , ne onu oluşturan biçimler , ne de bu biçimlere bağlı olan güzellik kuraldışıdır. 3- Söylev Ustası Malebranche'ın Hayatı ve Eserlerinin Özeti : Andre'nin , Malebranche'dan yaptığı aktarmaları ve bunlara dair düşünceleri kapsayan eseri. 4- Karşılıksız Aşka Dair Söylevler : Bu eserin , birinci söylevinde ; namuslu aşkla , haz veren iyilik aşkı'nın birbirinden ayrı olduğu vurgulanmaktadır. 5- Metafizik ya da Doğal Teoloji : Caen halk kütüphanesindeki el yazması eser. 6- Pysica : Andre' nin metafiziği üç bölüme ayrılır. 1- Bilgi ilkeleri. Bu metafizik , Malebranche sistemiyle , Cizvit gezimciliği arasında bir savaştır. Andre' nin fizik konusundaki görüşleri , çok sakıntılı ve kuruntulu bir ruhun Hıristiyanca düşüncelerini ve filozofça ümitlerini taşır. Andre' nin çeşitli özdeyişleri : 1- İnsanların varoluşundan beri felsefe yapılmıştır. 2- Kendi aksiyonlarının kuralı olarak , İncil'in şu iki ayetini benimsedim. a- Tanrı , bana bir ruh vermiştir. Şu halde , onu Tanrı' nın şerefi için kullanmalıyım. b- Kendinden başkası için iyi olmayan , hiçbir şey için iyi değildir. 3- Başkalarına yaptığım iyiliği hatırlamıyorum. Ancak , başkalarının bana yaptıkları iyilikleri hatırlıyorum.
Kaynakça :
Dictionnaire des Litteratures Dictionnaire Biographique des
Auteurs Filozoflar Ansiklopedisi Cemil
Sena Felsefe Ansiklopedisi Orhan Hançerlioğlu
E-MAİL
|
